อภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียน (อังกฤษ: Precambrian supereon หรือ อังกฤษ: Pre-Cambrian supereon อักษรย่อ pꞒ) หรือ คริปโตโซอิก (อังกฤษ: Cryptozoic) เป็นส่วนแรกสุดของ ซึ่งเกิดอยู่ก่อนหน้าบรมยุคฟาเนอโรโซอิก โดยอภิมหาบรมยุคนี้ได้ชื่อเช่นนี้เนื่องจากอยู่ก่อนหน้ายุคแคมเบรียน ซึ่งเป็นยุคแรกของบรมยุคฟาเนอโรโซอิก ซึ่งตั้งตามแคมเบรีย (Cambria) ซึ่งเป็นชื่อแบบละตินของเวลส์ ที่ซึ่งหินจากยุคนี้ถูกนำมาศึกษาเป็นครั้งแรก โดยอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนคิดเป็นประมาณร้อยละ 88 ของธรณีกาลของโลก
อภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียน | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|
~4600 – 541.0 ± 1.0 ล้านปีก่อน | ||||||
วิทยาการลำดับเวลา | ||||||
| ||||||
การเสนอการแบ่งย่อย | ดูที่ (การเสนอเส้นเวลาของพรีแคมเบรียน) | |||||
นิรุกติศาสตร์ | ||||||
ชื่อพ้อง | คริปโตโซอิก | |||||
ข้อมูลการใช้ | ||||||
เทห์วัตถุ | ||||||
การใช้ระดับภาค | ทั่วโลก () | |||||
การใช้ช่วงเวลา | ธรณีกาลของ ICS | |||||
การนิยาม | ||||||
หน่วยวิทยาการลำดับเวลา | (อภิมหาบรมยุค) | |||||
หน่วยลำดับชั้นหิน | (อภิมหาบรมยุค) | |||||
ความเป็นทางการของช่วงกาล | ไม่เป็นทางการ | |||||
คำนิยามขอบล่าง | การก่อกำเนิดโลก | |||||
ขอบล่าง GSSP | N/A | |||||
การอนุมัติ GSSP | N/A | |||||
คำนิยามขอบบน | การปรากฏของซากดึกดำบรรพ์ร่องรอย | |||||
ขอบบน GSSP | รัฐนิวฟันด์แลนด์และแลบราดอร์ ประเทศแคนาดา 47°04′34″N 55°49′52″W / 47.0762°N 55.8310°W | |||||
การอนุมัติ GSSP | 1992 |
อภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนเป็นหน่วยอย่างไม่เป็นทางการของธรณีกาล แบ่งออกเป็นสามบรมยุค ได้แก่ บรมยุคเฮเดียน บรมยุคอาร์เคียน และบรมยุคโพรเทอโรโซอิก ของธรณีกาล โดยช่วงของยุคนี้นั้นคือตั้งแต่กำเนิดโลกเมื่อ 4.6 พันล้านปีก่อนจนถึงเริ่มต้นยุคแคมเบรียนเมื่อประมาณ 541 ล้านปีก่อน เมื่อสัตว์เปลือกแข็งปรากฏขึ้นครั้งแรกอย่างแพร่หลาย
ภาพรวม
อภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนนั้นไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก แม้ว่าจะกินเวลาของประวัติของโลกกว่าเจ็ดในแปด โดยสิ่งที่เกี่ยวกับยุคนี้ที่รู้จักกันดีส่วนใหญ่ถูกค้นพบตั้งแต่ช่วงคริสต์ทศวรรษที่ 1960 เป็นต้นมา สำหรับบันทึกซากดึกดำบรรพ์ของอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนนั้นแย่กว่าบรมยุคฟาเนอโรโซอิกที่อยู่ถัดขึ้นมา และซากดึกดำบรรพ์จากอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียน (เช่น สโตรมาโตไลต์) นั้นสามารถใช้งานทางได้อย่างจำกัด ทั้งนี้ เนื่องจากหินของอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนจำนวนมากนั้นถูกแปรสภาพอย่างหนักหน่วง โดยทำให้บดบังต้นกำเนิดของหินเหล่านั้น ขณะที่หินอื่น ๆ ถูกทำลายโดยการกร่อน หรือถูกฝังไว้อยู่ใต้ชั้นหินของบรมยุคฟาเนอโรโซอิก
มีแนวความคิดว่าโลกนั้น(รวมตัวกันขึ้น)จากวัตถุในวงโคจรรอบดวงอาทิตย์เมื่อประมาณ 4,543 ล้านปีก่อน และอาจถูกดาวเคราะห์อีกดวงนามว่า ไม่นานนักหลังจากการก่อตัวพุ่งชน แยกวัตถุออกไปจากโลกไปกำเนิดเป็นดวงจันทร์ (ดู ) ขณะที่เปลือกโลกที่เสถียรแล้วนั้นอยู่ที่ 4,433 ล้านปีก่อน เนื่องจากผลึกเพทายจากรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลียถูกกำหนดได้ 4,404 ± 8 ล้านปีก่อน
คำว่า "พรีแคมเบรียน" ถูกใช้โดยนักธรณีวิทยาและนักบรรพชีวินวิทยาสำหรับการอภิปรายโดยทั่วไปที่ไม่ต้องการชื่อบรมยุคที่เจาะจง อย่างไรก็ตาม ทั้ง (USGS) และ (ICS) ถือว่าคำนี้นั้นไม่เป็นทางการ เนื่องจากช่วงยุคที่อยู่ภายในพรีแคมเบรียนนั้นประกอบด้วยสามบรมยุค (ได้แก่ บรมยุคเฮเดียน บรมยุคอาร์เคียน และบรมยุคโพรเทอโรโซอิก) บางครั้งจึงถูกกล่าวถึงเป็น อภิมหาบรมยุค (supereon) แต่ศัพท์นี้ก็ถือว่าไม่เป็นทางด้วย เนื่องจากไม่ได้ถูกกำหนดไว้ในคู่มือการลำดับชั้นหินตามอายุกาลของคณะกรรมมาธิการการลำดับชั้นหินสากล
คำว่า อีโอโซอิก (Eozoic; มาจากคำว่า eo- หมายความว่า แรกสุด) นั้นเป็นคำพ้องกับคำว่า พรี-แคมเบรียน หรือโดยเจาะจงยิ่งขึ้น คือ อาร์เคียน
รูปแบบสิ่งมีชีวิต
วันที่มีการกำเนิดชีวิตขึ้นนั้นยังไม่มีการกำหนดขึ้น โดยคาร์บอนที่ถูกพบในหินอายุ 3.8 พันล้านปี (บรมยุคอาร์เคียน) จากเกาะบริเวณนอกชายฝั่งด้านตะวันตกของกรีนแลนด์นั้นอาจเป็นจุดกำเนิดของอินทรีย์ นอกจากนี้ยังมีซากดึกดำบรรพ์ขนาดเล็กมากของแบคทีเรียอายุเก่ากว่า 3.46 พันล้านปีที่อยู่ในสภาพถูกเก็บรักษาไว้เป็นอย่างดีในรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย โดยยังมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ที่คาดว่าน่าจะมีอายุมากกว่า 100 ล้านปีในพื้นที่เดียนกันด้วย อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานแสดงว่าสิ่งมีชีวิตนั้นสามารถวิวัฒนาการได้มามากกว่า 4.280 พันล้านปีก่อนแล้ว ซึ่งประวัติชีวิตของแบคทีเรียนั้นค่อนข้างชัดเจนในตลอดส่วนที่เหลือ (บรมยุคโพรเทอโรโซอิก) ของอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียน
สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่มีความซับซ้อนอาจปรากฏขึ้นได้เร็วที่สุดถึง 2,100 ล้านปีก่อน อย่างไรก็ตาม การตีความซากดึกดำบรรพ์โบราณนั้นเป็นปัญหา และ "...คำจำกัดความบางประการของการมีหลายเซลล์ (multicellularity) นั้นครอบคลุมซึ่งทุกสิ่งตั้งแต่แบคทีเรียธรรมดาพื้นฐานไปจนถึงตัวแบดเจอร์" สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่ซับซ้อนที่เป็นไปได้อื่นในช่วงต้นนั้น ได้แก่ สาหร่ายสีแดงอายุ 2,450 ล้านปีจากคาบสมุทรโคลา สัญญาณบ่งชี้ถึงสิ่งมีชีวิตเนื้อสารอินทรีย์ (carbonaceous biosignatures) อายุ 1,650 ล้านปีจากตอนเหนือของประเทศจีนอายุ 1,600 ล้านปี และสาหร่ายสีแดงอายุ 1,047 ล้านปีที่เป็นไปได้จากภูมิภาคอาร์คติกแคนาดา โดยซากดึกดำบรรพ์ที่เก่าแก่ที่สุดที่ได้รับการยอมรับกันอย่างกว้างขวาง ว่าเป็นสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่ซับซ้อนนั้นถูกกำหนดอายุในยุคอีดีแอคารัน และยังมีการพบลักษณะสิ่งมีชีวิตที่มีตัวอ่อนนุ่มหลากหลายในหลายสถานที่ทั่วโลก และมีอายุอยู่ระหว่าง 635 ถึง 542 ล้านปี โดยสิ่งเหล่านี้เรียกรวมว่า ซึ่งสิ่งมีชีวิตมีเปลือกแข็งได้ปรากฏตัวขึ้นเมื่อสิ้นสุดช่วงกาลดังกล่าว ซึ่งนับเป็นจุดเริ่มต้นของบรมยุคฟาเนอโรโซอิก ในช่วงกลางของยุคถัดจากแคมเบรียน สัตวชาติต่าง ๆ ที่มีความหลากหลายนั้นถูกบันทึกอยู่ใน รวมถึงบางประการซึ่งอาจเป็นตัวแทนของกลุ่มต้นสายของลำดับสมัยใหม่ (modern taxa) โดยความหลากหลายของรูปแบบสิ่งมีชีวิตที่เพิ่มขึ้นในช่วงต้นยุคแคมเบรียนนั้น เรียกว่า
ในขณะที่แผ่นดินนั้นดูเหมือนจะไร้ซึ่งพืชและสัตว์ ไซยาโนแบคทีเรียและจุลชีพอื่น ๆ นั้นได้ก่อตัวเป็นโพรแคริโอตขึ้นปกคลุมพื้นที่บนบก
และยังมีการพบร่องรอยของสัตว์ที่มีอวัยวะคล้ายขาในโคลนเมื่อ 551 ล้านปีก่อน
สภาพแวดล้อมของดาวเคราะห์และมหันตภัยออกซิเจน
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpOWhMMkUyTDFSbGJXRm5ZVzFwWDJkeVpXVnVjM1J2Ym1WZlltVnNkRjl3YVd4c2IzZGZiR0YyWVM1cWNHY3ZNakl3Y0hndFZHVnRZV2RoYldsZlozSmxaVzV6ZEc5dVpWOWlaV3gwWDNCcGJHeHZkMTlzWVhaaExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
หลักฐานที่ละเอียดของการเคลื่อนตัวของแผ่นธรณีและกิจกรรมทางธรณีแปรสัณฐานอื่น ๆ ในอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนนั้นถูกเก็บรักษาไว้ได้อย่างไม่ดีนัก โดยทั่วไปแล้วเชื่อกันว่าทวีปก่อนเกิด (proto-continents) ขนาดเล็กนั้นปรากฏขึ้นก่อน 4,280 ล้านปีก่อน และแผ่นดินส่วนใหญ่ของโลกได้รวมเข้าด้วยกันเป็นมหาทวีปเดียวเมื่อประมาณ 1,130 ล้านปีก่อน มหาทวีปดังกล่าว เรียกว่า และได้แตกออกจากกันราว 750 ล้านปีก่อน มีการระบุจำนวนหนึ่งขึ้น ซึ่งย้อนไปได้ถึงสมัยฮูโรเนียนในราว ๆ 2,400–2,100 ล้านปีก่อน โดยหนึ่งในการศึกษาที่ดีที่สุด คือ การเปลี่ยนสภาพโดยธารน้ำแข็งสเตอร์เชียน-วารานเจียนประมาณ 850–635 ล้านปีก่อน ซึ่งอาจนำไปสู่การเกิดภาวะธารน้ำแข็งทุกหนทุกแห่งมาจนถึงเส้นศูนย์สูตร เป็นผลให้เกิด "ปรากฏการณ์"
ชั้นบรรยากาศของโลกในยุคเริ่มแรกนั้นยังไม่เป็นที่เข้าใจกันดีนัก นักธรณีวิทยาส่วนใหญ่เชื่อว่าชั้นบรรยากาศขณะนั้น ประกอบด้วย ไนโตรเจน คาร์บอนไดออกไซด์ และแก๊สเฉื่อยอื่น ๆ เป็นหลัก และยังไร้ซึ่งออกซิเจนอิสระ อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานว่าชั้นบรรยากาศที่อุดมไปด้วยออกซิเจนนั้นปรากฏมาตั้งแต่ช่วงเริ่มแรกของบรมยุคอาร์เคียนแล้ว
ในปัจจุบัน ยังคงเชื่อกันว่าโมเลกุลของออกซิเจน นั้นไม่ใช่ส่วนสำคัญของชั้นบรรยากาศโลก จนกระทั่งภายหลังจากสิ่งมีชีวิตสังเคราะห์ด้วยแสงได้วิวัฒนาการขึ้น และได้ผลิตออกซิเจนออกมาในปริมาณมากซึ่งเป็นผลพลอยได้จากกระบวนการเมแทบอลิซึม การเปลี่ยนแปลงที่รุนแรงนี้คือจากชั้นบรรยากาศซึ่งเฉื่อยทางเคมีไปสู่การออกซิไดซ์ ทำให้เกิดขึ้น ในบางครั้งเรียกกันว่า โดยในตอนแรก ออกซิเจนจะรวมตัวกับองค์ประกอบอื่น ๆ ในเปลือกโลกอย่างรวดเร็ว โดยส่วนใหญ่จะเป็นเหล็กโดยเป็นนำออกจากชั้นบรรยากาศโลก หลังจากแหล่งออกซิเดชันบนพื้นผิวได้หมดลง ออกซิเจนก็เริ่มเกิดการสะสมอยู่ในชั้นบรรยากาศ และบรรยากาศที่มีออกซิเจนเป็นปริมาณมากในปัจจุบันก็ได้พัฒนาขึ้น โดยหลักฐานนี้ปรากฏอยู่ในหินเก่าซึ่งมีการก่อตัวขึ้นของที่มีการวางตัวเป็นเหล็กออกไซด์
การแบ่งย่อย
ศัพทวิทยาได้มีการพัฒนาขึ้นเพื่อครอบคลุมในช่วงปีเริ่มแรกที่โลกเกิดขึ้น โดยทำให้สามารถกำหนดวันที่แน่นอนให้กับรูปแบบและลักษณะเฉพาะ โดยอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนถูกแบ่งย่อยออกเป็นสามบรมยุค ได้แก่ บรมยุคเฮเดียน (4,600–4,000 ล้านปีก่อน) บรมยุคอาร์เคียน (4,000–2,500 ล้านปีก่อน) และบรมยุคโพรเทอโรโซอิก (2,500–541 ล้านปีก่อน) (ดูที่ เส้นเวลาของอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียน)
- บรมยุคโพรเทอโรโซอิก บรมยุคนี้เป็นช่วงเวลาจากขอบล่างของยุคแคมเบรียนเมื่อ 541 ล้านปีก่อน ย้อนกลับไปถึง 2,500 ล้านปีก่อน แรกเริ่มถูกใช้เป็นชื่อพ้องสำหรับชื่อ "พรีแคมเบรียน" ด้วยเหตุนี้จึงหมายรวมทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่ก่อนหน้ายุคแคมเบรียน โดยบรมยุคโพรเทอโรโซอิกแบ่งออกเป็นสามมหายุค ได้แก่ มหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิก มหายุคมีโซโพรเทอโรโซอิก และ มหายุคแพลีโอโพรเทอโรโซอิก
- มหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิก เป็นมหายุคทางธรณีกาลที่อายุน้อยที่สุดของบรมยุคโพรเทอโรโซอิก เริ่มต้นจากขอบล่างของยุคแคมเบรียน (541 ล้านปีก่อน) ย้อนลงไปถึง 1,000 ล้านปีก่อน โดยมหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิกนั้นสอดคล้องกับหินพรีแคมเบรียนซี (Precambrian Z) ของการลำดับชั้นหินอเมริกาเหนือเดิม
- ยุคอีดีแอคารัน เป็น(ยุคทางธรณีกาล)ที่อายุน้อยที่สุดในมหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิก โดยใน "ธรณีกาลฉบับปี 2555" นั้นระบุว่ามีช่วงอายุอยู่ระหว่าง 541 ถึง 635 ล้านปีก่อน ในยุคนี้นั้นได้ปรากฏขึ้น
- ยุคไครโอเจเนียน เป็นยุคที่อยู่ตอนกลางในมหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิก มีช่วงอายุระหว่าง 635 ถึง 720 ล้านปีก่อน
- ยุคโทเนียน เป็นยุคแรกสุดของมหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิก มีช่วงอายุระหว่าง 720 ถึง 1,000 ล้านปีก่อน
- มหายุคมีโซโพรเทอโรโซอิก เป็นมหายุคที่อยู่ตอนกลางของบรมยุคโพรเทอโรโซอิก มีช่วงอายุระหว่าง 1,000 ถึง 1,600 ล้านปีก่อน ซึ่งสอดคล้องกับหินพรีแคมเบรียนวาย (Precambrian Y) ของการลำดับชั้นหินอเมริกาเหนือเดิม
- มหายุคแพลีโอโพรเทอโรโซอิก เป็นมหายุคที่เก่าที่สุดของบรมยุคโพรเทอโรโซอิก มีช่วงอายุระหว่าง 1,600 ถึง 2,500 ล้านปีก่อน ซึ่งสอดคล้องกับหินพรีแคมเบรียนเอ็กซ์ (Precambrian X) ของการลำดับชั้นหินอเมริกาเหนือเดิม
- มหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิก เป็นมหายุคทางธรณีกาลที่อายุน้อยที่สุดของบรมยุคโพรเทอโรโซอิก เริ่มต้นจากขอบล่างของยุคแคมเบรียน (541 ล้านปีก่อน) ย้อนลงไปถึง 1,000 ล้านปีก่อน โดยมหายุคนีโอโพรเทอโรโซอิกนั้นสอดคล้องกับหินพรีแคมเบรียนซี (Precambrian Z) ของการลำดับชั้นหินอเมริกาเหนือเดิม
- บรมยุคอาร์เคียน มีช่วงอายุระหว่าง 2,500 ถึง 4,000 ล้านปีก่อน
- บรมยุคเฮเดียน มีช่วงอายุระหว่าง 4,000 ถึง 4,600 ล้านปีก่อน โดยคำนี้มีจุดประสงค์แรกเริ่มเพื่อให้ครอบคลุมช่วงเวลาก่อนที่หินใด ๆ จะถูกเก็บรักษาอยู่รอดมาได้ แม้ว่าจะมีผลึกเพทายบางส่วนจากช่วงอายุประมาณ 4,400 ล้านปีก่อน ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการมีอยู่ของเปลือกโลกในบรมยุคเฮเดียน ส่วนบันทึกอื่น ๆ จากช่วงเวลาในบรมยุคเฮเดียนนั้นมาจากดวงจันทร์และอุกกาบาต
มีการเสนอกันว่าอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียน ควรถูกแบ่งออกเป็นบรมยุคและสมัยต่าง ๆ เพื่อให้สะท้อนถึงขั้นตอนของการวิวัฒนาการของดาวเคราะห์โลก มากกว่าที่จะแบ่งกันเช่นปัจจุบันซึ่งขึ้นกับอายุเชิงตัวเลข ระบบดังกล่าวนี้สามารถอาศัยเหตุการณ์ในบันทึกการลำดับชั้นหินและอาศัยการกำหนดโดย (GSSP) โดยอภิมหาบรมยุคพรีแคมเบรียนสามารถแบ่งออกได้เป็น 5 บรมยุค "ตามธรรมชาติ" โดยมีลักษณะดังนี้
- บรมยุคการพอกสะสมและการเปลี่ยนสภาพ (Accretion and differentiation) เป็นยุคตั้งแต่การก่อกำเนิดดาวเคราะห์ไปจนถึง
- บรมยุคเฮเดียน (Hadean) เป็นยุคที่เต็มไปด้วยการระดมชนหนักจากประมาณ 4.51 พันล้านปีก่อน (อาจรวมถึงช่วงยุคด้วย) ไปจนถึงสิ้นสุดยุคการระดมชนหนักครั้งหลัง
- บรมยุคอาร์เคียน (Archean) เป็นยุคที่กำหนดขึ้นโดยการก่อตัวขึ้นของเปลือกโลกชั้นแรก () ไปจนถึงการสะสมตัวของการเกิดแถบเหล็กเนื่องจากปริมาณออกซิเจนในชั้นบรรยากาศที่เพิ่มขึ้น
- บรมยุคเปลี่ยนผ่าน (Transition) เป็นยุคที่มีการเกิดแถบเหล็กอย่างต่อเนื่องไปจนถึงทวีปแรก
- บรมยุคโพรเทอโรโซอิก (Proterozoic) เป็นยุคของการแปรสัณฐานแผ่นธรณีภาคยุคใหม่ไปจนถึงสัตว์ตัวแรก
มหาทวีปพรีแคมเบรียน
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTgzTHpjekwwdGxibTl5YkdGdVpDNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpOWxMMlUzTDB0bGJtOXliR0Z1WkY5aWNtVmhhMmx1WjE5MWNDNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RTMlZ1YjNKc1lXNWtYMkp5WldGcmFXNW5YM1Z3TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpOWlMMkl3TDFCaGJHVnZaMnh2WW1WZlRrOWZNVFU1TUY5dGVXRXRkbVZqZEc5eUxXTnZiRzl5Y3k1emRtY3ZNakl3Y0hndFVHRnNaVzluYkc5aVpWOU9UMTh4TlRrd1gyMTVZUzEyWldOMGIzSXRZMjlzYjNKekxuTjJaeTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpOHlMekl5TDFCdmMybDBhVzl1YzE5dlpsOWhibU5wWlc1MFgyTnZiblJwYm1WdWRITWxNa05mTlRVd1gyMXBiR3hwYjI1ZmVXVmhjbk5mWVdkdkxtcHdaeTh5TWpCd2VDMVFiM05wZEdsdmJuTmZiMlpmWVc1amFXVnVkRjlqYjI1MGFXNWxiblJ6SlRKRFh6VTFNRjl0YVd4c2FXOXVYM2xsWVhKelgyRm5ieTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
การเคลื่อนตัวของแผ่นธรณีภาคของโลก ทำให้เกิดการก่อตัวและการแตกออกของทวีปเมื่อเวลาผ่านไป รวมไปถึง การก่อตัวเป็นมหาทวีปซึ่งรวมเอาแผ่นดินทั้งหมดไว้ด้วย มหาทวีปแรกสุดที่รู้จัก คือ โดยก่อตัวขึ้นจากทวีปก่อนเกิดและกลายเป็นมหาทวีปเมื่อ 3.636 พันล้านปีก่อน วาลบาราแตกออกจากกันเมื่อประมาณ 2.845 ถึง 2.803 พันล้านปีก่อน มหาทวีปก่อตัวขึ้นเมื่อประมาณ 2.72 พันล้านปีก่อนและแตกออกในบางช่วงก่อน 2.45–2.1 พันล้านปีก่อนเป็นทวีปก่อนเกิด เรียกว่า และ หรือนูนา ก่อตัวขึ้นเมื่อ 2.1–1.8 พันล้านปีก่อนและแตกออกเมื่อประมาณ 1.3–1.2 พันล้านปีก่อน มหาทวีปโรดิเนีย คาดกันว่าก่อตัวขึ้นเมื่อประมาณ 1,300 ถึง 900 ล้านปีก่อน โดยได้รวบรวมทวีปส่วนใหญ่หรือทั้งหมดของโลกไว้ และแยกออกเป็นแปดทวีปเมื่อราว 750 ถึง 600 ล้านปีก่อน
ดูเพิ่ม
- บรมยุคฟาเนอโรโซอิก – บรมยุคที่สี่และบรมยุคปัจจุบันของธรณีกาล
อ้างอิง
- Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D.; Ogg, G.M., บ.ก. (2012). The Geologic Timescale 2012. Vol. 1. Elsevier. p. 301. ISBN .
- Monroe, James S.; Wicander, Reed (1997). The Changing Earth: Exploring Geology and Evolution (2nd ed.). Belmont: . p. 492. ISBN .
- Levin, Harold L. (2010). The earth through time (9th ed.). Hoboken, N.J.: J. Wiley. pp. 230–233. ISBN . Outlined in Gore, Pamela J.W. (25 October 2005). "The Earliest Earth: 2,100,000,000 years of the Archean Eon".
- Davis, C.M. (1964). "The Precambrian Era". Readings in the Geography of Michigan. Michigan State University.
- . Department of Geoscience. 2005. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-05-18. สืบค้นเมื่อ 28 April 2007.
- Cavosie, Aaron J.; Valley, John W.; Wilde, Simon A. (2007). "Chapter 2.5 The Oldest Terrestrial Mineral Record: A Review of 4400 to 4000 Ma Detrital Zircons from Jack Hills, Western Australia". Developments in Precambrian Geology. 15: 91–111. doi:10.1016/S0166-2635(07)15025-8. ISBN .
- U.S. Geological Survey Geologic Names Committee (2010), "Divisions of geologic time – major chronostratigraphic and geochronologic units", U.S. Geological Survey Fact Sheet 2010–3059, , p. 2, สืบค้นเมื่อ 20 June 2018
- Fan, Junxuan; Hou, Xudong (February 2017). "Chart". . . สืบค้นเมื่อ 10 May 2018.
- Senter, Phil (1 April 2013). "The Age of the Earth & Its Importance to Biology". The American Biology Teacher. 75 (4): 251–256. doi:10.1525/abt.2013.75.4.5. S2CID 85652369.
- Kamp, Ulrich (6 March 2017). "Glaciations". International Encyclopedia of Geography: People, the Earth, Environment and Technology: 1–8. doi:10.1002/9781118786352.wbieg0612. ISBN .
- "Stratigraphic Guide". International Commission on Stratigraphy. Table 3. สืบค้นเมื่อ 9 December 2020.
{{}}
: CS1 maint: location () - Hitchcock, C. H. (1874). The Geology of New Hampshire. p. 511.
The name Eozoic seems to have been proposed by Dr. , of Montreal, in 1865. He did not fully define the limits of its application at that time; but it seems to have been generally understood by geologists to embrace all the obscurely fossiliferous rocks older than the Cambrian.
- Bulletin. Vol. 767. U.S. Government Printing Office. 1925. p. 3.
[1888] Sir prefers the term “Eozoic” [to Archean], and would have it include all the Pre-Cambrian strata.
- Salop, L.J. (2012). Geological Evolution of the Earth During the Precambrian. Springer. p. 9. ISBN .
a possibility of dividing the Precambrian history into two eons: the Eozoic, embracing the Archean Era only, and the Protozoic, comprising all the remaining Precambrian Eras.
- ; Shimkets, Lawrence J. (January 2000). Prokaryotic development. . p. 114. ISBN .
- Dodd, Matthew S.; Papineau, Dominic; Grenne, Tor; slack, John F.; Rittner, Martin; Pirajno, Franco; O'Neil, Jonathan; Little, Crispin T. S. (2 March 2017). "Evidence for early life in Earth's oldest hydrothermal vent precipitates". Nature. 543 (7643): 60–64. Bibcode:2017Natur.543...60D. doi:10.1038/nature21377. PMID 28252057.
- (1 March 2017). "Scientists Say Canadian Bacteria Fossils May Be Earth's Oldest". The New York Times. สืบค้นเมื่อ 2 March 2017.
- Ghosh, Pallab (1 March 2017). "Earliest evidence of life on Earth 'found'". BBC News. สืบค้นเมื่อ 2 March 2017.
- Dunham, Will (1 March 2017). "Canadian bacteria-like fossils called oldest evidence of life". Reuters. สืบค้นเมื่อ 1 March 2017.
- Albani, Abderrazak El; Bengtson, Stefan; Canfield, Donald E.; Bekker, Andrey; Macchiarelli, Roberto; Mazurier, Arnaud; Hammarlund, Emma U.; Boulvais, Philippe; Dupuy, Jean-Jacques; Fontaine, Claude; Fürsich, Franz T.; Gauthier-Lafaye, François; Janvier, Philippe; Javaux, Emmanuelle; Ossa, Frantz Ossa; Pierson-Wickmann, Anne-Catherine; Riboulleau, Armelle; Sardini, Paul; Vachard, Daniel; Whitehouse, Martin; Meunier, Alain (July 2010). "Large colonial organisms with coordinated growth in oxygenated environments 2.1 Gyr ago". Nature. 466 (7302): 100–104. Bibcode:2010Natur.466..100A. doi:10.1038/nature09166. PMID 20596019. S2CID 4331375.
- Donoghue, Philip C. J.; Antcliffe, Jonathan B. (July 2010). "Origins of multicellularity". Nature. 466 (7302): 41–42. doi:10.1038/466041a. PMID 20596008. S2CID 4396466.
- Rozanov, A. Yu.; Astafieva, M. M. (1 March 2013). "A unique find of the earliest multicellular algae in the Lower Proterozoic (2.45 Ga) of the Kola Peninsula". Doklady Biological Sciences. 449 (1): 96–98. doi:10.1134/S0012496613020051. PMID 23652437. S2CID 15774804.
- Qu, Yuangao; Zhu, Shixing; Whitehouse, Martin; Engdahl, Anders; McLoughlin, Nicola (1 January 2018). "Carbonaceous biosignatures of the earliest putative macroscopic multicellular eukaryotes from 1630 Ma Tuanshanzi Formation, north China". Precambrian Research. 304: 99–109. doi:10.1016/j.precamres.2017.11.004.
- Bengtson, Stefan; Sallstedt, Therese; Belivanova, Veneta; Whitehouse, Martin (14 March 2017). "Three-dimensional preservation of cellular and subcellular structures suggests 1.6 billion-year-old crown-group red algae". PLOS Biology. 15 (3): e2000735. doi:10.1371/journal.pbio.2000735. PMC 5349422. PMID 28291791.
- Gibson, Timothy M; Shih, Patrick M; Cumming, Vivien M; Fischer, Woodward W; Crockford, Peter W; Hodgskiss, Malcolm S.W; Wörndle, Sarah; Creaser, Robert A; Rainbird, Robert H; Skulski, Thomas M; Halverson, Galen P (2017). "Precise age of Bangiomorpha pubescens dates the origin of eukaryotic photosynthesis" (PDF). Geology. 46 (2): 135–138. doi:10.1130/G39829.1.
- Laflamme, M. (9 September 2014). "Modeling morphological diversity in the oldest large multicellular organisms". Proceedings of the National Academy of Sciences. 111 (36): 12962–12963. Bibcode:2014PNAS..11112962L. doi:10.1073/pnas.1412523111. PMC 4246935. PMID 25114212.
- Kolesnikov, Anton V.; Rogov, Vladimir I.; Bykova, Natalia V.; Danelian, Taniel; Clausen, Sébastien; Maslov, Andrey V.; Grazhdankin, Dmitriy V. (October 2018). "The oldest skeletal macroscopic organism Palaeopascichnus linearis". Precambrian Research. 316: 24–37. Bibcode:2018PreR..316...24K. doi:10.1016/j.precamres.2018.07.017.
- ; Gehling, James G.; Grey, Kathleen; Narbonne, Guy M.; (2007). The Rise of Animals: Evolution and Diversification of the Kingdom Animalia. . p. 326. doi:10.1086/598305. ISBN .
- Dawkins, Richard; Wong, Yan (2005). The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Evolution. . pp. 673. ISBN .
- Selden, Paul A. (2005). "Terrestrialization (Precambrian–Devonian)" (PDF). . doi:10.1038/npg.els.0004145. ISBN .
- Scientists discover 'oldest footprints on Earth' in southern China dating back 550 million years The Independent
- Chen, Zhe; Chen, Xiang; Zhou, Chuanming; Yuan, Xunlai; Xiao, Shuhai (June 2018). "Late Ediacaran trackways produced by bilaterian animals with paired appendages". Science Advances. 4 (6): eaao6691. Bibcode:2018SciA....4.6691C. doi:10.1126/sciadv.aao6691. PMC 5990303. PMID 29881773.
- Clemmey, Harry; Badham, Nick (1982). "Oxygen in the Precambrian Atmosphere". . 10 (3): 141–146. Bibcode:1982Geo....10..141C. doi:10.1130/0091-7613(1982)10<141:OITPAA>2.0.CO;2.
- . คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-11-05. สืบค้นเมื่อ 2021-11-04.
- Harrison, T. Mark (27 April 2009). "The Hadean Crust: Evidence from >4 Ga Zircons". Annual Review of Earth and Planetary Sciences. 37 (1): 479–505. Bibcode:2009AREPS..37..479H. doi:10.1146/annurev.earth.031208.100151.
- Abramov, Oleg; Kring, David A.; Mojzsis, Stephen J. (October 2013). "The impact environment of the Hadean Earth". Geochemistry. 73 (3): 227–248. Bibcode:2013ChEG...73..227A. doi:10.1016/j.chemer.2013.08.004.
- Bleeker, W. (2004) [2004]. "Toward a "natural" Precambrian time scale". ใน Felix M. Gradstein; James G. Ogg; Alan G. Smith (บ.ก.). A Geologic Time Scale 2004. Cambridge University Press. ISBN . also available at Stratigraphy.org: Precambrian subcommission
- Zhao, Guochun; Cawood, Peter A.; Wilde, Simon A.; Sun, M. (2002). "Review of global 2.1–1.8 Ga orogens: implications for a pre-Rodinia super-continent". Earth-Science Reviews. 59 (1): 125–162. Bibcode:2002ESRv...59..125Z. doi:10.1016/S0012-8252(02)00073-9.
- Zhao, Guochun; Sun, M.; Wilde, Simon A.; Li, S.Z. (2004). "A Paleo-Mesoproterozoic super-continent: assembly, growth and breakup". Earth-Science Reviews (Submitted manuscript). 67 (1): 91–123. Bibcode:2004ESRv...67...91Z. doi:10.1016/j.earscirev.2004.02.003.
- Li, Z. X.; Bogdanova, S. V.; Collins, A. S.; Davidson, A.; De Waele, B.; Ernst, R. E.; Fitzsimons, I. C. W.; Fuck, R. A.; Gladkochub, D. P.; Jacobs, J.; Karlstrom, K. E.; Lul, S.; Natapov, L. M.; Pease, V.; Pisarevsky, S. A.; Thrane, K.; Vernikovsky, V. (2008). (PDF). Precambrian Research. 160 (1–2): 179–210. Bibcode:2008PreR..160..179L. doi:10.1016/j.precamres.2007.04.021. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 6 February 2016.
หนังสืออ่านเพิ่มเติม
- Valley, John W., William H. Peck, Elizabeth M. King (1999) Zircons Are Forever, The Outcrop for 1999, University of Wisconsin-Madison Wgeology.wisc.edu 2012-03-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน – Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago Accessed Jan. 10, 2006
- Wilde, S. A.; Valley, J. W.; Peck, W. H.; Graham, C. M. (2001). "Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago". Nature. 409 (6817): 175–178. doi:10.1038/35051550. PMID 11196637.
- Wyche, S.; Nelson, D. R.; Riganti, A. (2004). "4350–3130 Ma detrital zircons in the Southern Cross Granite–Greenstone Terrane, Western Australia: implications for the early evolution of the Yilgarn Craton". Australian Journal of Earth Sciences. 51 (1): 31–45. doi:10.1046/j.1400-0952.2003.01042.x.
แหล่งข้อมูลอื่น
- Late Precambrian Supercontinent and Ice House World from the Paleomap Project
wikipedia, แบบไทย, วิกิพีเดีย, วิกิ หนังสือ, หนังสือ, ห้องสมุด, บทความ, อ่าน, ดาวน์โหลด, ฟรี, ดาวน์โหลดฟรี, mp3, วิดีโอ, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, รูปภาพ, เพลง, เพลง, หนัง, หนังสือ, เกม, เกม, มือถือ, โทรศัพท์, Android, iOS, Apple, โทรศัพท์โมบิล, Samsung, iPhone, Xiomi, Xiaomi, Redmi, Honor, Oppo, Nokia, Sonya, MI, PC, พีซี, web, เว็บ, คอมพิวเตอร์
xphimhabrmyukhphriaekhmebriyn xngkvs Precambrian supereon hrux xngkvs Pre Cambrian supereon xksryx pꞒ hrux khripotosxik xngkvs Cryptozoic epnswnaerksudkhxng sungekidxyukxnhnabrmyukhfaenxorosxik odyxphimhabrmyukhniidchuxechnnienuxngcakxyukxnhnayukhaekhmebriyn sungepnyukhaerkkhxngbrmyukhfaenxorosxik sungtngtamaekhmebriy Cambria sungepnchuxaebblatinkhxngewls thisunghincakyukhnithuknamasuksaepnkhrngaerk odyxphimhabrmyukhphriaekhmebriynkhidepnpramanrxyla 88 khxngthrnikalkhxngolkxphimhabrmyukhphriaekhmebriyn 4600 541 0 1 0 lanpikxn fa ophrethxorosxik xarekhiyn ehd withyakarladbewla 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 ph ri ae kh m e b ri y nehediynx a r e khi y no ph r e th x o r o s xi kf a e n xxioxphalioxmiosnioxaephlioxmiosnioxphalioxosxikmiososxiksionosxik matra lanpikaresnxkaraebngyxyduthi karesnxesnewlakhxngphriaekhmebriynniruktisastrchuxphxngkhripotosxikkhxmulkarichethhwtthukarichradbphakhthwolk karichchwngewlathrnikalkhxng ICSkarniyamhnwywithyakarladbewlaxphimhabrmyukhhnwyladbchnhinxphimhabrmyukhkhwamepnthangkarkhxngchwngkalimepnthangkarkhaniyamkhxblangkarkxkaenidolkkhxblang GSSPN Akarxnumti GSSPN Akhaniyamkhxbbnkarpraktkhxngsakdukdabrrphrxngrxykhxbbn GSSPrthniwfndaelndaelaaelbradxr praethsaekhnada 47 04 34 N 55 49 52 W 47 0762 N 55 8310 W 47 0762 55 8310karxnumti GSSP1992 xphimhabrmyukhphriaekhmebriynepnhnwyxyangimepnthangkarkhxngthrnikal aebngxxkepnsambrmyukh idaek brmyukhehediyn brmyukhxarekhiyn aelabrmyukhophrethxorosxik khxngthrnikal odychwngkhxngyukhninnkhuxtngaetkaenidolkemux 4 6 phnlanpikxncnthungerimtnyukhaekhmebriynemuxpraman 541 lanpikxn emuxstwepluxkaekhngpraktkhunkhrngaerkxyangaephrhlayphaphrwmxphimhabrmyukhphriaekhmebriynnnimkhxyepnthiruck aemwacakinewlakhxngprawtikhxngolkkwaecdinaepd odysingthiekiywkbyukhnithiruckkndiswnihythukkhnphbtngaetchwngkhristthswrrsthi 1960 epntnma sahrbbnthuksakdukdabrrphkhxngxphimhabrmyukhphriaekhmebriynnnaeykwabrmyukhfaenxorosxikthixyuthdkhunma aelasakdukdabrrphcakxphimhabrmyukhphriaekhmebriyn echn sotrmaotilt nnsamarthichnganthangidxyangcakd thngni enuxngcakhinkhxngxphimhabrmyukhphriaekhmebriyncanwnmaknnthukaeprsphaphxyanghnkhnwng odythaihbdbngtnkaenidkhxnghinehlann khnathihinxun thukthalayodykarkrxn hruxthukfngiwxyuitchnhinkhxngbrmyukhfaenxorosxik miaenwkhwamkhidwaolknnrwmtwknkhuncakwtthuinwngokhcrrxbdwngxathityemuxpraman 4 543 lanpikxn aelaxacthukdawekhraahxikdwngnamwa imnannkhlngcakkarkxtwphungchn aeykwtthuxxkipcakolkipkaenidepndwngcnthr du khnathiepluxkolkthiesthiyraelwnnxyuthi 4 433 lanpikxn enuxngcakphlukephthaycakrthewsethirnxxsetreliythukkahndid 4 404 8 lanpikxn khawa phriaekhmebriyn thukichodynkthrniwithyaaelankbrrphchiwinwithyasahrbkarxphiprayodythwipthiimtxngkarchuxbrmyukhthiecaacng xyangirktam thng USGS aela ICS thuxwakhaninnimepnthangkar enuxngcakchwngyukhthixyuphayinphriaekhmebriynnnprakxbdwysambrmyukh idaek brmyukhehediyn brmyukhxarekhiyn aelabrmyukhophrethxorosxik bangkhrngcungthukklawthungepn xphimhabrmyukh supereon aetsphthnikthuxwaimepnthangdwy enuxngcakimidthukkahndiwinkhumuxkarladbchnhintamxayukalkhxngkhnakrrmmathikarkarladbchnhinsakl khawa xioxosxik Eozoic macakkhawa eo hmaykhwamwa aerksud nnepnkhaphxngkbkhawa phri aekhmebriyn hruxodyecaacngyingkhun khux xarekhiynrupaebbsingmichiwitwnthimikarkaenidchiwitkhunnnyngimmikarkahndkhun odykharbxnthithukphbinhinxayu 3 8 phnlanpi brmyukhxarekhiyn cakekaabriewnnxkchayfngdantawntkkhxngkrinaelndnnxacepncudkaenidkhxngxinthriy nxkcakniyngmisakdukdabrrphkhnadelkmakkhxngaebkhthieriyxayuekakwa 3 46 phnlanpithixyuinsphaphthukekbrksaiwepnxyangdiinrthewsethirnxxsetreliy odyyngmikarkhnphbsakdukdabrrphthikhadwanacamixayumakkwa 100 lanpiinphunthiediynkndwy xyangirktam mihlkthanaesdngwasingmichiwitnnsamarthwiwthnakaridmamakkwa 4 280 phnlanpikxnaelw sungprawtichiwitkhxngaebkhthieriynnkhxnkhangchdecnintlxdswnthiehlux brmyukhophrethxorosxik khxngxphimhabrmyukhphriaekhmebriyn singmichiwithlayesllthimikhwamsbsxnxacpraktkhuniderwthisudthung 2 100 lanpikxn xyangirktam kartikhwamsakdukdabrrphobrannnepnpyha aela khacakdkhwambangprakarkhxngkarmihlayesll multicellularity nnkhrxbkhlumsungthuksingtngaetaebkhthieriythrrmdaphunthanipcnthungtwaebdecxr singmichiwithlayesllthisbsxnthiepnipidxuninchwngtnnn idaek sahraysiaedngxayu 2 450 lanpicakkhabsmuthrokhla syyanbngchithungsingmichiwitenuxsarxinthriy carbonaceous biosignatures xayu 1 650 lanpicaktxnehnuxkhxngpraethscinxayu 1 600 lanpi aelasahraysiaedngxayu 1 047 lanpithiepnipidcakphumiphakhxarkhtikaekhnada odysakdukdabrrphthiekaaekthisudthiidrbkaryxmrbknxyangkwangkhwang waepnsingmichiwithlayesllthisbsxnnnthukkahndxayuinyukhxidiaexkharn aelayngmikarphblksnasingmichiwitthimitwxxnnumhlakhlayinhlaysthanthithwolk aelamixayuxyurahwang 635 thung 542 lanpi odysingehlanieriykrwmwa sungsingmichiwitmiepluxkaekhngidprakttwkhunemuxsinsudchwngkaldngklaw sungnbepncuderimtnkhxngbrmyukhfaenxorosxik inchwngklangkhxngyukhthdcakaekhmebriyn stwchatitang thimikhwamhlakhlaynnthukbnthukxyuin rwmthungbangprakarsungxacepntwaethnkhxngklumtnsaykhxngladbsmyihm modern taxa odykhwamhlakhlaykhxngrupaebbsingmichiwitthiephimkhuninchwngtnyukhaekhmebriynnn eriykwa inkhnathiaephndinnnduehmuxncairsungphuchaelastw isyaonaebkhthieriyaelaculchiphxun nnidkxtwepnophraekhrioxtkhunpkkhlumphunthibnbk aelayngmikarphbrxngrxykhxngstwthimixwywakhlaykhainokhlnemux 551 lanpikxnsphaphaewdlxmkhxngdawekhraahaelamhntphyxxksiecnhinlalayruphmxnthiphukrxninxphimhabrmyukhphriaekhmebriyninkhxng hlkthanthilaexiydkhxngkarekhluxntwkhxngaephnthrniaelakickrrmthangthrniaeprsnthanxun inxphimhabrmyukhphriaekhmebriynnnthukekbrksaiwidxyangimdink odythwipaelwechuxknwathwipkxnekid proto continents khnadelknnpraktkhunkxn 4 280 lanpikxn aelaaephndinswnihykhxngolkidrwmekhadwyknepnmhathwipediywemuxpraman 1 130 lanpikxn mhathwipdngklaw eriykwa aelaidaetkxxkcakknraw 750 lanpikxn mikarrabucanwnhnungkhun sungyxnipidthungsmyhuoreniyninraw 2 400 2 100 lanpikxn odyhnunginkarsuksathidithisud khux karepliynsphaphodytharnaaekhngsetxrechiyn waraneciynpraman 850 635 lanpikxn sungxacnaipsukarekidphawatharnaaekhngthukhnthukaehngmacnthungesnsunysutr epnphlihekid praktkarn chnbrryakaskhxngolkinyukherimaerknnyngimepnthiekhaickndink nkthrniwithyaswnihyechuxwachnbrryakaskhnann prakxbdwy inotrecn kharbxnidxxkisd aelaaeksechuxyxun epnhlk aelayngirsungxxksiecnxisra xyangirktam mihlkthanwachnbrryakasthixudmipdwyxxksiecnnnpraktmatngaetchwngerimaerkkhxngbrmyukhxarekhiynaelw inpccubn yngkhngechuxknwaomelkulkhxngxxksiecn nnimichswnsakhykhxngchnbrryakasolk cnkrathngphayhlngcaksingmichiwitsngekhraahdwyaesngidwiwthnakarkhun aelaidphlitxxksiecnxxkmainprimanmaksungepnphlphlxyidcakkrabwnkaremaethbxlisum karepliynaeplngthirunaerngnikhuxcakchnbrryakassungechuxythangekhmiipsukarxxksiids thaihekidkhun inbangkhrngeriykknwa odyintxnaerk xxksiecncarwmtwkbxngkhprakxbxun inepluxkolkxyangrwderw odyswnihycaepnehlkodyepnnaxxkcakchnbrryakasolk hlngcakaehlngxxksiedchnbnphunphiwidhmdlng xxksiecnkerimekidkarsasmxyuinchnbrryakas aelabrryakasthimixxksiecnepnprimanmakinpccubnkidphthnakhun odyhlkthannipraktxyuinhinekasungmikarkxtwkhunkhxngthimikarwangtwepnehlkxxkisdkaraebngyxysphthwithyaidmikarphthnakhunephuxkhrxbkhluminchwngpierimaerkthiolkekidkhun odythaihsamarthkahndwnthiaennxnihkbrupaebbaelalksnaechphaa odyxphimhabrmyukhphriaekhmebriynthukaebngyxyxxkepnsambrmyukh idaek brmyukhehediyn 4 600 4 000 lanpikxn brmyukhxarekhiyn 4 000 2 500 lanpikxn aelabrmyukhophrethxorosxik 2 500 541 lanpikxn duthi esnewlakhxngxphimhabrmyukhphriaekhmebriyn brmyukhophrethxorosxik brmyukhniepnchwngewlacakkhxblangkhxngyukhaekhmebriynemux 541 lanpikxn yxnklbipthung 2 500 lanpikxn aerkerimthukichepnchuxphxngsahrbchux phriaekhmebriyn dwyehtunicunghmayrwmthuksingthukxyangthixyukxnhnayukhaekhmebriyn odybrmyukhophrethxorosxikaebngxxkepnsammhayukh idaek mhayukhnioxophrethxorosxik mhayukhmiosophrethxorosxik aela mhayukhaephlioxophrethxorosxik mhayukhnioxophrethxorosxik epnmhayukhthangthrnikalthixayunxythisudkhxngbrmyukhophrethxorosxik erimtncakkhxblangkhxngyukhaekhmebriyn 541 lanpikxn yxnlngipthung 1 000 lanpikxn odymhayukhnioxophrethxorosxiknnsxdkhlxngkbhinphriaekhmebriynsi Precambrian Z khxngkarladbchnhinxemrikaehnuxedim yukhxidiaexkharn epnyukhthangthrnikalthixayunxythisudinmhayukhnioxophrethxorosxik odyin thrnikalchbbpi 2555 nnrabuwamichwngxayuxyurahwang 541 thung 635 lanpikxn inyukhninnidpraktkhun yukhikhroxeceniyn epnyukhthixyutxnklanginmhayukhnioxophrethxorosxik michwngxayurahwang 635 thung 720 lanpikxn yukhotheniyn epnyukhaerksudkhxngmhayukhnioxophrethxorosxik michwngxayurahwang 720 thung 1 000 lanpikxn mhayukhmiosophrethxorosxik epnmhayukhthixyutxnklangkhxngbrmyukhophrethxorosxik michwngxayurahwang 1 000 thung 1 600 lanpikxn sungsxdkhlxngkbhinphriaekhmebriynway Precambrian Y khxngkarladbchnhinxemrikaehnuxedim mhayukhaephlioxophrethxorosxik epnmhayukhthiekathisudkhxngbrmyukhophrethxorosxik michwngxayurahwang 1 600 thung 2 500 lanpikxn sungsxdkhlxngkbhinphriaekhmebriynexks Precambrian X khxngkarladbchnhinxemrikaehnuxedim brmyukhxarekhiyn michwngxayurahwang 2 500 thung 4 000 lanpikxn brmyukhehediyn michwngxayurahwang 4 000 thung 4 600 lanpikxn odykhanimicudprasngkhaerkerimephuxihkhrxbkhlumchwngewlakxnthihinid cathukekbrksaxyurxdmaid aemwacamiphlukephthaybangswncakchwngxayupraman 4 400 lanpikxn sungaesdngihehnthungkarmixyukhxngepluxkolkinbrmyukhehediyn swnbnthukxun cakchwngewlainbrmyukhehediynnnmacakdwngcnthraelaxukkabat mikaresnxknwaxphimhabrmyukhphriaekhmebriyn khwrthukaebngxxkepnbrmyukhaelasmytang ephuxihsathxnthungkhntxnkhxngkarwiwthnakarkhxngdawekhraaholk makkwathicaaebngknechnpccubnsungkhunkbxayuechingtwelkh rabbdngklawnisamarthxasyehtukarninbnthukkarladbchnhinaelaxasykarkahndody GSSP odyxphimhabrmyukhphriaekhmebriynsamarthaebngxxkidepn 5 brmyukh tamthrrmchati odymilksnadngni brmyukhkarphxksasmaelakarepliynsphaph Accretion and differentiation epnyukhtngaetkarkxkaeniddawekhraahipcnthung brmyukhehediyn Hadean epnyukhthietmipdwykarradmchnhnkcakpraman 4 51 phnlanpikxn xacrwmthungchwngyukhdwy ipcnthungsinsudyukhkarradmchnhnkkhrnghlng brmyukhxarekhiyn Archean epnyukhthikahndkhunodykarkxtwkhunkhxngepluxkolkchnaerk ipcnthungkarsasmtwkhxngkarekidaethbehlkenuxngcakprimanxxksiecninchnbrryakasthiephimkhun brmyukhepliynphan Transition epnyukhthimikarekidaethbehlkxyangtxenuxngipcnthungthwipaerk brmyukhophrethxorosxik Proterozoic epnyukhkhxngkaraeprsnthanaephnthrniphakhyukhihmipcnthungstwtwaerkmhathwipphriaekhmebriynaephnthikhxngmhathwipemux 2 5 phnlanpikxnaephnthikhxngmhathwipekhnxraelndthiaetkxxkemux 2 3 phnlanpikxnemuxpraman 1 6 phnlanpikxntaaehnngkhxngaephndiniklkbcudsinsudkhxngxphimhabrmyukhphriaekhmebriyn karekhluxntwkhxngaephnthrniphakhkhxngolk thaihekidkarkxtwaelakaraetkxxkkhxngthwipemuxewlaphanip rwmipthung karkxtwepnmhathwipsungrwmexaaephndinthnghmdiwdwy mhathwipaerksudthiruck khux odykxtwkhuncakthwipkxnekidaelaklayepnmhathwipemux 3 636 phnlanpikxn walbaraaetkxxkcakknemuxpraman 2 845 thung 2 803 phnlanpikxn mhathwipkxtwkhunemuxpraman 2 72 phnlanpikxnaelaaetkxxkinbangchwngkxn 2 45 2 1 phnlanpikxnepnthwipkxnekid eriykwa aela hruxnuna kxtwkhunemux 2 1 1 8 phnlanpikxnaelaaetkxxkemuxpraman 1 3 1 2 phnlanpikxn mhathwipordieniy khadknwakxtwkhunemuxpraman 1 300 thung 900 lanpikxn odyidrwbrwmthwipswnihyhruxthnghmdkhxngolkiw aelaaeykxxkepnaepdthwipemuxraw 750 thung 600 lanpikxnduephimbrmyukhfaenxorosxik brmyukhthisiaelabrmyukhpccubnkhxngthrnikalxangxingGradstein F M Ogg J G Schmitz M D Ogg G M b k 2012 The Geologic Timescale 2012 Vol 1 Elsevier p 301 ISBN 978 0 44 459390 0 Monroe James S Wicander Reed 1997 The Changing Earth Exploring Geology and Evolution 2nd ed Belmont p 492 ISBN 9781285981383 Levin Harold L 2010 The earth through time 9th ed Hoboken N J J Wiley pp 230 233 ISBN 978 0470387740 Outlined in Gore Pamela J W 25 October 2005 The Earliest Earth 2 100 000 000 years of the Archean Eon Davis C M 1964 The Precambrian Era Readings in the Geography of Michigan Michigan State University Department of Geoscience 2005 khlngkhxmulekaekbcakaehlngedimemux 2019 05 18 subkhnemux 28 April 2007 Cavosie Aaron J Valley John W Wilde Simon A 2007 Chapter 2 5 The Oldest Terrestrial Mineral Record A Review of 4400 to 4000 Ma Detrital Zircons from Jack Hills Western Australia Developments in Precambrian Geology 15 91 111 doi 10 1016 S0166 2635 07 15025 8 ISBN 9780444528100 U S Geological Survey Geologic Names Committee 2010 Divisions of geologic time major chronostratigraphic and geochronologic units U S Geological Survey Fact Sheet 2010 3059 p 2 subkhnemux 20 June 2018 Fan Junxuan Hou Xudong February 2017 Chart subkhnemux 10 May 2018 Senter Phil 1 April 2013 The Age of the Earth amp Its Importance to Biology The American Biology Teacher 75 4 251 256 doi 10 1525 abt 2013 75 4 5 S2CID 85652369 Kamp Ulrich 6 March 2017 Glaciations International Encyclopedia of Geography People the Earth Environment and Technology 1 8 doi 10 1002 9781118786352 wbieg0612 ISBN 9780470659632 Stratigraphic Guide International Commission on Stratigraphy Table 3 subkhnemux 9 December 2020 a href wiki E0 B9 81 E0 B8 A1 E0 B9 88 E0 B9 81 E0 B8 9A E0 B8 9A Cite web title aemaebb Cite web cite web a CS1 maint location Hitchcock C H 1874 The Geology of New Hampshire p 511 The name Eozoic seems to have been proposed by Dr of Montreal in 1865 He did not fully define the limits of its application at that time but it seems to have been generally understood by geologists to embrace all the obscurely fossiliferous rocks older than the Cambrian Bulletin Vol 767 U S Government Printing Office 1925 p 3 1888 Sir prefers the term Eozoic to Archean and would have it include all the Pre Cambrian strata Salop L J 2012 Geological Evolution of the Earth During the Precambrian Springer p 9 ISBN 978 3 642 68684 9 a possibility of dividing the Precambrian history into two eons the Eozoic embracing the Archean Era only and the Protozoic comprising all the remaining Precambrian Eras Shimkets Lawrence J January 2000 Prokaryotic development p 114 ISBN 978 1 55581 158 7 Dodd Matthew S Papineau Dominic Grenne Tor slack John F Rittner Martin Pirajno Franco O Neil Jonathan Little Crispin T S 2 March 2017 Evidence for early life in Earth s oldest hydrothermal vent precipitates Nature 543 7643 60 64 Bibcode 2017Natur 543 60D doi 10 1038 nature21377 PMID 28252057 1 March 2017 Scientists Say Canadian Bacteria Fossils May Be Earth s Oldest The New York Times subkhnemux 2 March 2017 Ghosh Pallab 1 March 2017 Earliest evidence of life on Earth found BBC News subkhnemux 2 March 2017 Dunham Will 1 March 2017 Canadian bacteria like fossils called oldest evidence of life Reuters subkhnemux 1 March 2017 Albani Abderrazak El Bengtson Stefan Canfield Donald E Bekker Andrey Macchiarelli Roberto Mazurier Arnaud Hammarlund Emma U Boulvais Philippe Dupuy Jean Jacques Fontaine Claude Fursich Franz T Gauthier Lafaye Francois Janvier Philippe Javaux Emmanuelle Ossa Frantz Ossa Pierson Wickmann Anne Catherine Riboulleau Armelle Sardini Paul Vachard Daniel Whitehouse Martin Meunier Alain July 2010 Large colonial organisms with coordinated growth in oxygenated environments 2 1 Gyr ago Nature 466 7302 100 104 Bibcode 2010Natur 466 100A doi 10 1038 nature09166 PMID 20596019 S2CID 4331375 Donoghue Philip C J Antcliffe Jonathan B July 2010 Origins of multicellularity Nature 466 7302 41 42 doi 10 1038 466041a PMID 20596008 S2CID 4396466 Rozanov A Yu Astafieva M M 1 March 2013 A unique find of the earliest multicellular algae in the Lower Proterozoic 2 45 Ga of the Kola Peninsula Doklady Biological Sciences 449 1 96 98 doi 10 1134 S0012496613020051 PMID 23652437 S2CID 15774804 Qu Yuangao Zhu Shixing Whitehouse Martin Engdahl Anders McLoughlin Nicola 1 January 2018 Carbonaceous biosignatures of the earliest putative macroscopic multicellular eukaryotes from 1630 Ma Tuanshanzi Formation north China Precambrian Research 304 99 109 doi 10 1016 j precamres 2017 11 004 Bengtson Stefan Sallstedt Therese Belivanova Veneta Whitehouse Martin 14 March 2017 Three dimensional preservation of cellular and subcellular structures suggests 1 6 billion year old crown group red algae PLOS Biology 15 3 e2000735 doi 10 1371 journal pbio 2000735 PMC 5349422 PMID 28291791 Gibson Timothy M Shih Patrick M Cumming Vivien M Fischer Woodward W Crockford Peter W Hodgskiss Malcolm S W Worndle Sarah Creaser Robert A Rainbird Robert H Skulski Thomas M Halverson Galen P 2017 Precise age of Bangiomorpha pubescens dates the origin of eukaryotic photosynthesis PDF Geology 46 2 135 138 doi 10 1130 G39829 1 Laflamme M 9 September 2014 Modeling morphological diversity in the oldest large multicellular organisms Proceedings of the National Academy of Sciences 111 36 12962 12963 Bibcode 2014PNAS 11112962L doi 10 1073 pnas 1412523111 PMC 4246935 PMID 25114212 Kolesnikov Anton V Rogov Vladimir I Bykova Natalia V Danelian Taniel Clausen Sebastien Maslov Andrey V Grazhdankin Dmitriy V October 2018 The oldest skeletal macroscopic organism Palaeopascichnus linearis Precambrian Research 316 24 37 Bibcode 2018PreR 316 24K doi 10 1016 j precamres 2018 07 017 Gehling James G Grey Kathleen Narbonne Guy M 2007 The Rise of Animals Evolution and Diversification of the Kingdom Animalia p 326 doi 10 1086 598305 ISBN 9780801886799 Dawkins Richard Wong Yan 2005 The Ancestor s Tale A Pilgrimage to the Dawn of Evolution pp 673 ISBN 9780618619160 Selden Paul A 2005 Terrestrialization Precambrian Devonian PDF doi 10 1038 npg els 0004145 ISBN 978 0470016176 Scientists discover oldest footprints on Earth in southern China dating back 550 million years The Independent Chen Zhe Chen Xiang Zhou Chuanming Yuan Xunlai Xiao Shuhai June 2018 Late Ediacaran trackways produced by bilaterian animals with paired appendages Science Advances 4 6 eaao6691 Bibcode 2018SciA 4 6691C doi 10 1126 sciadv aao6691 PMC 5990303 PMID 29881773 Clemmey Harry Badham Nick 1982 Oxygen in the Precambrian Atmosphere 10 3 141 146 Bibcode 1982Geo 10 141C doi 10 1130 0091 7613 1982 10 lt 141 OITPAA gt 2 0 CO 2 khlngkhxmulekaekbcakaehlngedimemux 2020 11 05 subkhnemux 2021 11 04 Harrison T Mark 27 April 2009 The Hadean Crust Evidence from gt 4 Ga Zircons Annual Review of Earth and Planetary Sciences 37 1 479 505 Bibcode 2009AREPS 37 479H doi 10 1146 annurev earth 031208 100151 Abramov Oleg Kring David A Mojzsis Stephen J October 2013 The impact environment of the Hadean Earth Geochemistry 73 3 227 248 Bibcode 2013ChEG 73 227A doi 10 1016 j chemer 2013 08 004 Bleeker W 2004 2004 Toward a natural Precambrian time scale in Felix M Gradstein James G Ogg Alan G Smith b k A Geologic Time Scale 2004 Cambridge University Press ISBN 978 0 521 78673 7 also available at Stratigraphy org Precambrian subcommission Zhao Guochun Cawood Peter A Wilde Simon A Sun M 2002 Review of global 2 1 1 8 Ga orogens implications for a pre Rodinia super continent Earth Science Reviews 59 1 125 162 Bibcode 2002ESRv 59 125Z doi 10 1016 S0012 8252 02 00073 9 Zhao Guochun Sun M Wilde Simon A Li S Z 2004 A Paleo Mesoproterozoic super continent assembly growth and breakup Earth Science Reviews Submitted manuscript 67 1 91 123 Bibcode 2004ESRv 67 91Z doi 10 1016 j earscirev 2004 02 003 Li Z X Bogdanova S V Collins A S Davidson A De Waele B Ernst R E Fitzsimons I C W Fuck R A Gladkochub D P Jacobs J Karlstrom K E Lul S Natapov L M Pease V Pisarevsky S A Thrane K Vernikovsky V 2008 PDF Precambrian Research 160 1 2 179 210 Bibcode 2008PreR 160 179L doi 10 1016 j precamres 2007 04 021 khlngkhxmulekaekbcakaehlngedim PDF emux 2016 03 04 subkhnemux 6 February 2016 hnngsuxxanephimetimValley John W William H Peck Elizabeth M King 1999 Zircons Are Forever The Outcrop for 1999 University of Wisconsin Madison Wgeology wisc edu 2012 03 16 thi ewyaebkaemchchin Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4 4 Gyr ago Accessed Jan 10 2006 Wilde S A Valley J W Peck W H Graham C M 2001 Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4 4 Gyr ago Nature 409 6817 175 178 doi 10 1038 35051550 PMID 11196637 Wyche S Nelson D R Riganti A 2004 4350 3130 Ma detrital zircons in the Southern Cross Granite Greenstone Terrane Western Australia implications for the early evolution of the Yilgarn Craton Australian Journal of Earth Sciences 51 1 31 45 doi 10 1046 j 1400 0952 2003 01042 x aehlngkhxmulxunLate Precambrian Supercontinent and Ice House World from the Paleomap Project