พระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร (23 สิงหาคม พ.ศ. 2412 – 31 ตุลาคม พ.ศ. 2494) นามเดิม ฟรานซิส เฮนรี ไจลส์[หมายเหตุ ก] (อังกฤษ: Francis Henry Giles) เป็นชาวอังกฤษซึ่งรับราชการในประเทศสยามจนได้เป็นอธิบดีกรมสรรพากรคนแรก และวางระบบสรรพากรสมัยใหม่ในประเทศสยาม
พระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร (ฟรานซิส เฮนรี ไจลส์) | |
---|---|
![]() | |
เกิด | 23 สิงหาคม พ.ศ. 2412 พลิมัท ประเทศอังกฤษ |
เสียชีวิต | 31 ตุลาคม พ.ศ. 2494 (82 ปี) |
อาชีพ | ข้าราชการ |
บุตร | ธิดาอย่างน้อย 1 คน |
ต้นชีวิต
ฟรานซิสเป็นชาวอังกฤษ เกิดเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม ค.ศ. 1869 (พ.ศ. 2412) เกิดที่พลิมัท ในตระกูลทหารเรือ ไม่ปรากฏประวัติการศึกษาพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร ทรงระบุว่า ฟรานซิสเคยกล่าวว่า "ไม่เคยได้เข้าโรงเรียนหรูหราอันใด"
ครั้นอายุได้ 18 ปี ฟรานซิสเข้ารับราชการกับรัฐบาลอังกฤษในพม่า ได้ทำงานในหน่วยงานปกครองท้องที่หลายแห่ง และพูดภาษาท้องถิ่นได้หลายภาษา หลังรับราชการได้ 10 ปี ฟรานซิสได้ดำรงตำแหน่งเทียบเท่าปลัดจังหวัด ในรัฐฉาน
การทำงานในสยาม
ใน พ.ศ. 2440 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ทรงขอยืมตัวฟรานซิสจากรัฐบาลอินเดีย (ซึ่งปกครองพม่า) ให้เข้ามารับราชการในกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ เพราะรัฐบาลสยามกำลังริเริ่มทำงบประมาณแผ่นดิน เมื่อเข้ามาแล้ว ฟรานซิสมีหน้าที่ตรวจสอบบัญชีรายจ่ายทุกกระทรวง และยังได้เป็นข้าหลวงคลังพิเศษ มณฑลปราจิณบุรี (ราชกิจจานุเบกษาเรียก ข้าหลวงสรรพากร มณฑลปาจิณบุรี) ฟรานซิสไปตรวจการคลังในมณฑลดังกล่าวแล้ว รายงานกลับมายังกระทรวงพระคลังมหาสมบัติถึงสภาพการเก็บภาษีที่สับสนวุ่นวายและการถือครองที่ดินที่ไม่เป็นระเบียบ เสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติจึงเรียกตัวฟรานซิสกลับเข้ามารับตำแหน่งเจ้ากรมสรรพากรนอก มีหน้าที่จัดระบบการเก็บภาษีทั่วสยาม ยกเว้นในกรุงเทพฯ และบางเมืองที่ขึ้นตรงต่อกรุงเทพฯ โดยมีประกาศเรียกตัวเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน ร.ศ. 118 (พ.ศ. 2442)
ภายหลัง รัชกาลที่ 5 ทรงโอนกรมสรรพากรนอกไปสังกัดกระทรวงมหาดไทย เนื่องจากการเก็บภาษีในครั้งนั้นต้องอาศัยหน่วยงานปกครองท้องที่ ฟรานซิสจึงต้องย้ายไปสังกัดกระทรวงมหาดไทยด้วย เมื่อฟรานซิสรับราชการในสยามครบ 5 ปีตามสัญญาแล้ว รัชกาลที่ 5 ทรงเห็นควรรั้งตัวไว้เพื่อประโยชน์ของกิจการสรรพากร รัฐบาลสยามจึงชวนให้ฟรานซิสลาออกจากราชการกับอังกฤษมารับราชการกับสยาม และฟรานซิสปฏิบัติตาม บางแห่งว่า ฟรานซิสได้เปลี่ยนสัญชาติมาเป็นสยามด้วย แต่บางแห่งว่า ภายหลังเกิดสงครามโลกครั้งที่สอง ฟรานซิสก็ยังมีสถานะเป็นพลเมืองอังกฤษอยู่
ฟรานซิสทำงานในสังกัดกระทรวงมหาดไทยจนถึง พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงให้ปรับปรุงหน่วยงานราชการเสียใหม่ในโอกาสที่พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ ทรงลาออกจากตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย โดยรัชกาลที่ 6 ทรงให้รวมกรมสรรพากรนอก กระทรวงมหาดไทย และกรมสรรพากรใน กระทรวงพระนครบาล เข้าเป็นกรมสรรพากร กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ และให้ฟรานซิสเป็นอธิบดีกรมใหม่นี้ ฟรานซิสจึงเป็นอธิบดีคนแรกของกรมสรรพากร โดยเริ่มดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2458 และได้รับเงินเดือนเดือนละ 2,000 บาท เท่าอัตราขั้นต่ำของเสนาบดี พร้อมเงินพิเศษเป็นการเฉพาะตัวอีกเดือนละ 500 บาท รวมเป็นเดือนละ 2,500 บาท
ใน พ.ศ. 2457 รัชกาลที่ 6 ยังพระราชทานบรรดาศักดิ์ให้ฟรานซิสเป็นพระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร โดยทรงนำบรรดาศักดิ์ดังกล่าวมาจากทำเนียบบรรดาศักดิ์โบราณแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา นอกจากนี้ รัชกาลที่ 6 ยังพระราชทานนามสกุล "จิลลานนท์" ให้แก่ฟรานซิส
นอกจากตำแหน่งอธิบดีกรมสรรพากรแล้ว ใน พ.ศ. 2460 รัชกาลที่ 6 ยังทรงแต่งตั้งฟรานซิสเป็นกรรมการควบคุมการส่งข้าวออกนอกประเทศ และเป็นกรรมการกำกับตรวจตราข้าวเมื่อ พ.ศ. 2462
ฟรานซิสดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมสรรพากรมาจนถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7) ฟรานซิสก็ล้มป่วยด้วย "นัยน์ตาพิการ" บางแห่งว่า "จักษุถึงมืด" แต่แม้จะป่วยดังกล่าว รัฐบาลสยามก็ประสงค์ให้ฟรานซิสทำงานต่อไป โดยรัชกาลที่ 7 ทรงแต่งตั้งฟรานซิสเป็นกรรมการพิจารณาลดค่าเงินบาทเนื่องจากเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ ฟรานซิส และกรรมการอีกผู้หนึ่ง คือ หม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร เห็นควรที่สยามจะลดค่าเงินบาทเป็น 13 บาทต่อ 1 ปอนด์ แต่รัฐบาลสยามเห็นควรลดเป็น 11 บาทต่อ 1 ปอนด์ ที่สุดแล้ว รัชกาลที่ 7 ทรงปฏิบัติตามความเห็นของรัฐบาล
อาการเกี่ยวกับนัยน์ตาของฟรานซิสนั้นเป็นแล้วหาย หายแล้วกลับเป็นอีกหลายครั้ง ฟรานซิสได้ลาไปรักษาในยุโรปหลายคราว แต่การรักษาก็ไม่เป็นผล จนฟรานซิสไม่สามารถมองเห็นได้อีก ฟรานซิสจึงลาออกจากราชการใน พ.ศ. 2473 แต่บางแห่งว่า เป็นวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2472
บั้นปลายชีวิต
หลังออกราชการแล้ว ฟรานซิสยังพำนักอยู่ในสยาม โดยอาศัยอยู่กับครอบครัว ณ บ้านใกล้สถานีรถไฟมักกะสัน และได้รับบำเหน็จพิเศษจำนวนหนึ่งจากรัฐบาลสยาม
ในยามว่างนั้น ฟรานซิสเขียนและอ่านหนังสือ โดยให้ธิดาหรือผู้อื่นเขียนตามคำบอกกล่าวของตน หรืออ่านให้ตนฟัง และฟรานซิสยังออกท่องเที่ยว แม้นัยน์ตาจะมองไม่เห็นแล้วก็ตาม ครั้งหนึ่ง ไปเที่ยวถึงปราสาทพระวิหาร และให้เจ้าหน้าที่คอยบรรยายสภาพโบราณสถานให้ตนฟัง
นอกจากนี้ ก่อนออกราชการ ฟรานซิสได้เป็นสมาชิกของสยามสมาคมมาตั้งแต่แรกก่อตั้งใน พ.ศ. 2447 โดยดำรงตำแหน่งอุปนายกของสมาคมตั้งแต่ปีนั้นมาจนถึง พ.ศ. 2473 จึงได้เป็นนายกของสมาคม เมื่อออกราชการแล้ว ฟรานซิสเป็นนายกของสมาคมนี้ต่อมาจนถึง พ.ศ. 2480 จึงลาออก แต่ยังคงเป็นสมาชิกของสมาคม และเขียนบทความหลายเรื่องลงพิมพ์ในวารสารของสมาคม เช่น เรื่องเกี่ยวกับน้ำมันพราย ตำนานเกาะหลัก ประวัติเขาตาม่องล่าย และการล่าวัวแดงบนหลังม้าที่อุบลราชธานีและกาฬสินธุ์ หลังสิ้นสงครามมหาเอเชียบูรพา (ใน พ.ศ. 2488) ฟรานซิสมีสุขภาพทรุดโทรมลง ไม่อาจช่วยงานสมาคมได้อีก สมาคมจึงยกย่องฟรานซิสเป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์ของสมาคม
การถึงแก่อนิจกรรม
ฟรานซิสถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2494 7 วันหลังจากได้รับบาดเจ็บหนักเพราะหกล้ม
ฟรานซิสได้รับพระราชทานโกศแปดเหลี่ยมตามบรรดาศักดิ์พระยา และศพของฟรานซิสได้รับพระราชทานเพลิงตามพิธีพุทธศาสนา
ยศและบรรดาศักดิ์
- 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2457 – พระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร ถือศักดินา 2,400
- 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2457 – มหาอำมาตย์ตรี
- 12 มกราคม 2461 – มหาอำมาตย์โท
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
- พ.ศ. ไม่ปรากฏ –
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
- พ.ศ. 2461 –
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
- พ.ศ. ไม่ปรากฏ –
เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.)
- พ.ศ. ไม่ปรากฏ –
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 (ว.ป.ร.)
- พ.ศ. 2475 –
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 2 (ป.ป.ร.2)
หมายเหตุ
อ้างอิง
- Seidenfaden (1952, p. 222)
- โรม บุนนาค (2019)
- อนุมานราชธนฯ (1978, p. 16)
- อนุมานราชธนฯ (1978, p. 14)
- พิทยลาภพฤฒิยากร (1951, p. ก)
- แจ้งความกระทรวงมหาดไทยฯ (1889, p. 462)
- พิทยลาภพฤฒิยากร (1951, p. ก–ข)
- Seidenfaden (1952, p. 226)
- พิทยลาภพฤฒิยากร (1951, p. ข)
- ไพจิตร โพธิ์หอม (2015)
- พระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ (1914, p. 465)
- พิทยลาภพฤฒิยากร (1951, p. ค)
- ประกาศตั้งเจ้าพนักงานฯ (1919, p. 105)
- อนุมานราชธนฯ (1978, p. 15)
- อนุสรณ์ ธรรมใจ (2022)
- พิทยลาภพฤฒิยากร (1951, p. ค–ง)
- พิทยลาภพฤฒิยากร (1951, p. จ)
- Seidenfaden (1952, p. 226)
- พระราชทานยศ (1919, p. 2871)
- พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ (1919, p. 2849)
- ส่งเหรียญรัตนาภรณ์ไปพระราชทานฯ (1932, p. 541)
- ส. ศิวรักษ์ (1983, p. 13)
- อนุมานราชธนฯ (1978, p. 12)
- กรมสรรพากร (2014)
บรรณานุกรม
- กรมสรรพากร (2014-02-27). "พระนามและนามอธิบดีกรมสรรพากร". กรมสรรพากร. กรุงเทพฯ.
- (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 16: 462. 1889-11-05. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-07-22. สืบค้นเมื่อ 2023-03-10.
{{}}
: CS1 maint: bot: original URL status unknown () - "ประกาศตั้งเจ้าพนักงานการกำกับตรวจตราเข้า" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 36: 105. 1919-06-13.
- "พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 35: 2848–2854. 1919-01-19.
- "พระราชทานยศ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 35: 2871. 1919-01-19.
- "พระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 31: 465. 1914-05-30.
- พิทยลาภพฤฒิยากร, พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่น (1951). "ประวัติพระยาอินทรมนตรี". การศึกษาเกี่ยวกับจรรยาและศาสนา. พระนคร: โรงพิมพ์คุรุสภา. pp. ก–จ.
- ไพจิตร โพธิ์หอม (2015-01-07). . ฐานข้อมูลหน่วยงานภาครัฐ. กรุงเทพฯ: สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-03-10. สืบค้นเมื่อ 2023-03-10.
- โรม บุนนาค (2019-07-31). "ข้าราชการอังกฤษรับใช้ ร. 5 ซาบซึ้งจนขอเป็นคนไทย ได้รับพระราชทานนามสกุลจาก ร. 6". ผู้จัดการออนไลน์. กรุงเทพฯ: ผู้จัดการ.
- ส. ศิวรักษ์ (1983). "ใครบ้างจะท้าทายชีวิตอย่าง มจ.สิทธิพร กฤดากร" (PDF). วารสารข้าราชการ. 28 (7). ISSN 0125-0906.
- (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 49: 541. 1932-05-15. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-10-04. สืบค้นเมื่อ 2023-03-10.
{{}}
: CS1 maint: bot: original URL status unknown () - อนุมานราชธน (ยง เสฐียรโกเศศ), พระยา (1978). (PDF). กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ, กรมศิลปากร. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2023-03-10. สืบค้นเมื่อ 2023-03-10.
- อนุสรณ์ ธรรมใจ (2022-06-14). "สภาพเศรษฐกิจการเมืองสยามก่อนอภิวัฒน์ 2475". สถาบันปรีดี พนมยงค์. กรุงเทพฯ: สถาบันปรีดี พนมยงค์.
- Seidenfaden, E (1952). "In Memoriam" (PDF). Journal of the Siam Society (ภาษาอังกฤษ). 3: 221–226.
แหล่งข้อมูลอื่น
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpODBMelJoTDBOdmJXMXZibk10Ykc5bmJ5NXpkbWN2TXpCd2VDMURiMjF0YjI1ekxXeHZaMjh1YzNabkxuQnVadz09LnBuZw==.png)
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpODBMelJqTDFkcGEybHpiM1Z5WTJVdGJHOW5ieTV6ZG1jdk16aHdlQzFYYVd0cGMyOTFjbU5sTFd4dloyOHVjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
พระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร (ฟรานซิส เฮนรี ไจลส์)
wikipedia, แบบไทย, วิกิพีเดีย, วิกิ หนังสือ, หนังสือ, ห้องสมุด, บทความ, อ่าน, ดาวน์โหลด, ฟรี, ดาวน์โหลดฟรี, mp3, วิดีโอ, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, รูปภาพ, เพลง, เพลง, หนัง, หนังสือ, เกม, เกม, มือถือ, โทรศัพท์, Android, iOS, Apple, โทรศัพท์โมบิล, Samsung, iPhone, Xiomi, Xiaomi, Redmi, Honor, Oppo, Nokia, Sonya, MI, PC, พีซี, web, เว็บ, คอมพิวเตอร์
phrayaxinthrmntrisricnthrkumar 23 singhakhm ph s 2412 31 tulakhm ph s 2494 namedim fransis ehnri icls hmayehtu k xngkvs Francis Henry Giles epnchawxngkvssungrbrachkarinpraethssyamcnidepnxthibdikrmsrrphakrkhnaerk aelawangrabbsrrphakrsmyihminpraethssyamphrayaxinthrmntrisricnthrkumar fransis ehnri icls ekid23 singhakhm ph s 2412 phlimth praethsxngkvsesiychiwit31 tulakhm ph s 2494 82 pi xachiphkharachkarbutrthidaxyangnxy 1 khntnchiwitfransisepnchawxngkvs ekidemuxwnthi 23 singhakhm kh s 1869 ph s 2412 ekidthiphlimth intrakulthharerux impraktprawtikarsuksaphrawrwngsethx krmhmunphithylaphphvthiyakr thrngrabuwa fransisekhyklawwa imekhyidekhaorngeriynhruhraxnid khrnxayuid 18 pi fransisekharbrachkarkbrthbalxngkvsinphma idthanganinhnwynganpkkhrxngthxngthihlayaehng aelaphudphasathxngthinidhlayphasa hlngrbrachkarid 10 pi fransisiddarngtaaehnngethiybethapldcnghwd inrthchankarthanganinsyamin ph s 2440 phrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhw rchkalthi 5 thrngkhxyumtwfransiscakrthbalxinediy sungpkkhrxngphma ihekhamarbrachkarinkrathrwngphrakhlngmhasmbti ephraarthbalsyamkalngrierimthangbpramanaephndin emuxekhamaaelw fransismihnathitrwcsxbbychiraycaythukkrathrwng aelayngidepnkhahlwngkhlngphiess mnthlpracinburi rachkiccanuebksaeriyk khahlwngsrrphakr mnthlpacinburi fransisiptrwckarkhlnginmnthldngklawaelw raynganklbmayngkrathrwngphrakhlngmhasmbtithungsphaphkarekbphasithisbsnwunwayaelakarthuxkhrxngthidinthiimepnraebiyb esnabdikrathrwngphrakhlngmhasmbticungeriyktwfransisklbekhamarbtaaehnngecakrmsrrphakrnxk mihnathicdrabbkarekbphasithwsyam ykewninkrungethph aelabangemuxngthikhuntrngtxkrungethph odymiprakaseriyktwemuxwnthi 3 phvscikayn r s 118 ph s 2442 phayhlng rchkalthi 5 thrngoxnkrmsrrphakrnxkipsngkdkrathrwngmhadithy enuxngcakkarekbphasiinkhrngnntxngxasyhnwynganpkkhrxngthxngthi fransiscungtxngyayipsngkdkrathrwngmhadithydwy emuxfransisrbrachkarinsyamkhrb 5 pitamsyyaaelw rchkalthi 5 thrngehnkhwrrngtwiwephuxpraoychnkhxngkickarsrrphakr rthbalsyamcungchwnihfransislaxxkcakrachkarkbxngkvsmarbrachkarkbsyam aelafransisptibtitam bangaehngwa fransisidepliynsychatimaepnsyamdwy aetbangaehngwa phayhlngekidsngkhramolkkhrngthisxng fransiskyngmisthanaepnphlemuxngxngkvsxyu fransisthanganinsngkdkrathrwngmhadithycnthung ph s 2458 phrabathsmedcphramngkudeklaecaxyuhw rchkalthi 6 thrngihprbprunghnwynganrachkaresiyihminoxkasthiphraecabrmwngsethx krmphradarngrachanuphaph thrnglaxxkcaktaaehnngesnabdikrathrwngmhadithy odyrchkalthi 6 thrngihrwmkrmsrrphakrnxk krathrwngmhadithy aelakrmsrrphakrin krathrwngphrankhrbal ekhaepnkrmsrrphakr krathrwngphrakhlngmhasmbti aelaihfransisepnxthibdikrmihmni fransiscungepnxthibdikhnaerkkhxngkrmsrrphakr odyerimdarngtaaehnngtngaetwnthi 2 knyayn ph s 2458 aelaidrbengineduxneduxnla 2 000 bath ethaxtrakhntakhxngesnabdi phrxmenginphiessepnkarechphaatwxikeduxnla 500 bath rwmepneduxnla 2 500 bath in ph s 2457 rchkalthi 6 yngphrarachthanbrrdaskdiihfransisepnphrayaxinthrmntrisricnthrkumar odythrngnabrrdaskdidngklawmacakthaeniybbrrdaskdiobranaetkhrngkrungsrixyuthya nxkcakni rchkalthi 6 yngphrarachthannamskul cillannth ihaekfransis nxkcaktaaehnngxthibdikrmsrrphakraelw in ph s 2460 rchkalthi 6 yngthrngaetngtngfransisepnkrrmkarkhwbkhumkarsngkhawxxknxkpraeths aelaepnkrrmkarkakbtrwctrakhawemux ph s 2462 fransisdarngtaaehnngxthibdikrmsrrphakrmacnthungrchkalphrabathsmedcphrapkeklaecaxyuhw rchkalthi 7 fransisklmpwydwy nyntaphikar bangaehngwa cksuthungmud aetaemcapwydngklaw rthbalsyamkprasngkhihfransisthangantxip odyrchkalthi 7 thrngaetngtngfransisepnkrrmkarphicarnaldkhaenginbathenuxngcakesrsthkictktakhrngihy fransis aelakrrmkarxikphuhnung khux hmxmecasiththiphr kvdakr ehnkhwrthisyamcaldkhaenginbathepn 13 bathtx 1 pxnd aetrthbalsyamehnkhwrldepn 11 bathtx 1 pxnd thisudaelw rchkalthi 7 thrngptibtitamkhwamehnkhxngrthbal xakarekiywkbnyntakhxngfransisnnepnaelwhay hayaelwklbepnxikhlaykhrng fransisidlaiprksainyuorphlaykhraw aetkarrksakimepnphl cnfransisimsamarthmxngehnidxik fransiscunglaxxkcakrachkarin ph s 2473 aetbangaehngwa epnwnthi 31 minakhm ph s 2472bnplaychiwithlngxxkrachkaraelw fransisyngphankxyuinsyam odyxasyxyukbkhrxbkhrw n baniklsthanirthifmkkasn aelaidrbbaehncphiesscanwnhnungcakrthbalsyam inyamwangnn fransisekhiynaelaxanhnngsux odyihthidahruxphuxunekhiyntamkhabxkklawkhxngtn hruxxanihtnfng aelafransisyngxxkthxngethiyw aemnyntacamxngimehnaelwktam khrnghnung ipethiywthungprasathphrawihar aelaihecahnathikhxybrryaysphaphobransthanihtnfng nxkcakni kxnxxkrachkar fransisidepnsmachikkhxngsyamsmakhmmatngaetaerkkxtngin ph s 2447 odydarngtaaehnngxupnaykkhxngsmakhmtngaetpinnmacnthung ph s 2473 cungidepnnaykkhxngsmakhm emuxxxkrachkaraelw fransisepnnaykkhxngsmakhmnitxmacnthung ph s 2480 cunglaxxk aetyngkhngepnsmachikkhxngsmakhm aelaekhiynbthkhwamhlayeruxnglngphimphinwarsarkhxngsmakhm echn eruxngekiywkbnamnphray tananekaahlk prawtiekhatamxnglay aelakarlawwaedngbnhlngmathixublrachthaniaelakalsinthu hlngsinsngkhrammhaexechiyburpha in ph s 2488 fransismisukhphaphthrudothrmlng imxacchwyngansmakhmidxik smakhmcungykyxngfransisepnsmachikkittimskdikhxngsmakhmkarthungaekxnickrrmfransisthungaekxnickrrmemuxwnthi 31 tulakhm ph s 2494 7 wnhlngcakidrbbadecbhnkephraahklm fransisidrbphrarachthanoksaepdehliymtambrrdaskdiphraya aelasphkhxngfransisidrbphrarachthanephlingtamphithiphuththsasnaysaelabrrdaskdi22 phvsphakhm ph s 2457 phrayaxinthrmntrisricnthrkumar thuxskdina 2 400 22 phvsphakhm ph s 2457 mhaxamatytri 12 mkrakhm 2461 mhaxamatyothekhruxngrachxisriyaphrnph s imprakt ekhruxngrachxisriyaphrnxnepnthiechidchuyingchangephuxk chnthi 1 prathmaphrnchangephuxk p ch ph s 2461 ekhruxngrachxisriyaphrnxnmiekiyrtiysyingmngkudithy chnthi 1 prathmaphrnmngkudithy p m ph s imprakt ekhruxngrachxisriyaphrnculcxmekla chnthi 2 thutiyculcxmeklawiess th c w ph s imprakt ehriyyrtnaphrn rchkalthi 6 w p r ph s 2475 ehriyyrtnaphrn rchkalthi 7 chnthi 2 p p r 2 hmayehtuhmayehtu k inexksarithymikarxxknamhlayaebb echn fransis ehnri icls misetxrfransis icls misetxraefrnsisiyls exf exch iyls phrayaxinthrmntri fransin ehnri iyls phrayaxinthrmntrisricnthrkumar aefrngsis ehnri iyls phrayaxinthrmntrisricnthrkumar aefrnsis ehnri iyls cillannth phrayaxinthrmntrisricnthrkumar aexf exch iyls cillannth aela phrayaxinthrmntrisricnthrkumar exf exch iyl xangxingSeidenfaden 1952 p 222 orm bunnakh 2019 xnumanrachthn 1978 p 16 xnumanrachthn 1978 p 14 phithylaphphvthiyakr 1951 p k aecngkhwamkrathrwngmhadithy 1889 p 462 phithylaphphvthiyakr 1951 p k kh Seidenfaden 1952 p 226 phithylaphphvthiyakr 1951 p kh iphcitr ophthihxm 2015 phrarachthansyyabtrbrrdaskdi 1914 p 465 phithylaphphvthiyakr 1951 p kh prakastngecaphnkngan 1919 p 105 xnumanrachthn 1978 p 15 xnusrn thrrmic 2022 phithylaphphvthiyakr 1951 p kh ng phithylaphphvthiyakr 1951 p c Seidenfaden 1952 p 226 phrarachthanys 1919 p 2871 phrarachthanekhruxngrachxisriyaphrn 1919 p 2849 sngehriyyrtnaphrnipphrarachthan 1932 p 541 s siwrks 1983 p 13 xnumanrachthn 1978 p 12 krmsrrphakr 2014 brrnanukrmkrmsrrphakr 2014 02 27 phranamaelanamxthibdikrmsrrphakr krmsrrphakr krungethph PDF rachkiccanuebksa 16 462 1889 11 05 khlngkhxmulekaekbcakaehlngedimemux 2020 07 22 subkhnemux 2023 03 10 a href wiki E0 B9 81 E0 B8 A1 E0 B9 88 E0 B9 81 E0 B8 9A E0 B8 9A Cite journal title aemaebb Cite journal cite journal a CS1 maint bot original URL status unknown lingk prakastngecaphnkngankarkakbtrwctraekha PDF rachkiccanuebksa 36 105 1919 06 13 phrarachthanekhruxngrachxisriyaphrn PDF rachkiccanuebksa 35 2848 2854 1919 01 19 phrarachthanys PDF rachkiccanuebksa 35 2871 1919 01 19 phrarachthansyyabtrbrrdaskdi PDF rachkiccanuebksa 31 465 1914 05 30 phithylaphphvthiyakr phrawrwngsethx krmhmun 1951 prawtiphrayaxinthrmntri karsuksaekiywkbcrryaaelasasna phrankhr orngphimphkhuruspha pp k c iphcitr ophthihxm 2015 01 07 thankhxmulhnwynganphakhrth krungethph sanknganpldsanknaykrthmntri khlngkhxmulekaekbcakaehlngedimemux 2023 03 10 subkhnemux 2023 03 10 orm bunnakh 2019 07 31 kharachkarxngkvsrbich r 5 sabsungcnkhxepnkhnithy idrbphrarachthannamskulcak r 6 phucdkarxxniln krungethph phucdkar s siwrks 1983 ikhrbangcathathaychiwitxyang mc siththiphr kvdakr PDF warsarkharachkar 28 7 ISSN 0125 0906 PDF rachkiccanuebksa 49 541 1932 05 15 khlngkhxmulekaekbcakaehlngedimemux 2021 10 04 subkhnemux 2023 03 10 a href wiki E0 B9 81 E0 B8 A1 E0 B9 88 E0 B9 81 E0 B8 9A E0 B8 9A Cite journal title aemaebb Cite journal cite journal a CS1 maint bot original URL status unknown lingk xnumanrachthn yng esthiyrokess phraya 1978 PDF krungethph krathrwngsuksathikar krmsilpakr khlngkhxmulekaekbcakaehlngedim PDF emux 2023 03 10 subkhnemux 2023 03 10 xnusrn thrrmic 2022 06 14 sphaphesrsthkickaremuxngsyamkxnxphiwthn 2475 sthabnpridi phnmyngkh krungethph sthabnpridi phnmyngkh Seidenfaden E 1952 In Memoriam PDF Journal of the Siam Society phasaxngkvs 3 221 226 aehlngkhxmulxunwikimiediykhxmmxnsmisuxthiekiywkhxngkb phrayaxinthrmntrisricnthrkumar fransis ehnri icls wikisxrsmingantnchbbsungepnphlngankhxnghruxekiywkhxngkb phrayaxinthrmntrisricnthrkumar fransis ehnri icls