พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี หรือ คอซู้เจียง ณ ระนอง (พ.ศ. 2340 - พ.ศ. 2425) มีนามเดิมว่า ซู้เจียง แซ่คอ (อักษรจีน: 許泗漳, : Khó͘ Sù Chiang) เป็นเจ้าเมืองระนองชาวจีนฮกเกี้ยนคนแรก เป็นต้นสกุล ณ ระนอง และเป็นคนจีนในตระกูล ณ ระนอง ที่เป็นผู้บุกเบิกอุตสาหกรรมแร่ดีบุกตระกูลแรกในประเทศไทย
includeon | |
---|---|
![]() ภาพวาดพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (ถ่ายจากจวนเจ้าเมืองระนอง) | |
เกิด | includeon |
สาบสูญ | includeon |
เสียชีวิต | includeon |
สุสาน | includeon |
ตำแหน่ง | เจ้าเมืองระนอง |
ผู้ดำรงตำแหน่งก่อน | เริ่มตำแหน่ง |
ผู้สืบตำแหน่ง | หลวงศรีโลหภูมิพิทักษ์ (คอซิมเจ่ง ณ ระนอง) พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง) หลวงศรีสมบัติ (คอซิมจั๊ว ณ ระนอง) พระยาอัษฎงคตทิศรักษา (คอซิมขิม ณ ระนอง) พระยาจรูญราชโภคากร (คอซิมเต็ก ณ ระนอง) พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) |
คู่สมรส | นางเหรียญ ณ ระนอง (ซิทท์ กิ้ม เหลียน) |
บุตร | 11 คน |
ครอบครัว | ณ ระนอง |
ประวัติ
พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง ณ ระนอง) เป็นคนจีนต้นสกุล ณ ระนอง คนแรกที่เข้ามาในประเทศนั้นชื่อเดิมชื่อ ซู้เจียง แซ่คอ และได้เรียกกันว่า คอซู้เจียง คอซู้เจียงเป็นชาวจีนฮกเกี้ยนอพยพเข้ามาในประเทศไทยเมื่อปลายรัชกาลที่ 3 ขณะมีอายุได้ 25 ปี โดยเป็นกรรมกรที่เกาะหมาก (ปีนัง) ต่อมาจึงเป็นพ่อค้าที่เมืองตะกั่วป่าและเมืองพังงา รับสินค้าจากเรือกำปั่นค้าขายระหว่างเมืองชายทะเลตะวันตกแถวเกาะหมาก พังงา ระนอง และตระ (กระบุรี) ได้สมรสกับคนไทยเชื้อสายจีนชาวพังงา ชื่อนางกิมและมีบุตรทั้งหมด 11 คน เป็นหญิง 5 คน และเป็นชาย 6 คน ดังนี้
1. หลวงศรีโลหะภูมิพิทักษ์ (คอซิมเจ่ง ณ ระนอง 許心正) บุตรชายคนแรกได้รับพระราชทานนามสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 4 ตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมืองระนอง
2. พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง 許心廣) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 4 เป็นหลวงศรีโลหะภูมิพิทักษ์แล้วจึงเลื่อนเป็นพระยารัตนเศรษฐี รับราชการผู้ว่าราชการเมืองระนองแทนบิดา
3. หลวงศรีสมบัติ (คอซิมจั๊ว ณ ระนอง 許心泉) ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ในรัชกาลที่ 5 เป็นผู้ช่วยราชการเมืองระนอง
4. พระศรีโลห ภูมิพิทักษ์ (คอซิมขิม ณ ระนอง 許心欽) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 5 เป็นหลวงแล้วเลื่อนเป็นพระ รับราชการตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมืองระนอง
5. พระยาจรูญราชโภคากร (คอซิมเต๊ก ณ ระนอง 許心德) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรในรัชกาลที่ 5 เป็นพระแล้วเลื่อนเป็นพระยา รับราชการตำแหน่งจางวางกำกับราชการเมืองหลังสวน
6. พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) (許心美) ได้เป็นมหาดเล็กในรัชกาลที่ 5 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นที่หลวงบริรักษ์โลหวิสัย ตำแหน่งผู้ช่วยราชการเมืองระนองแล้วเลื่อนเป็นที่พระอัษฎงคตทิศรักษา ผู้ว่าราชการเมืองจัตวาคือกระบุรีต่อมาได้เลื่อนเป็นพระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี ผู้ว่าราชการเมืองตรัง แล้วเลื่อนขึ้นเป็นสมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ต
การทำงาน
ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) ที่สืบเชื้อสายกันต่อมายังได้นำเอาต้นไม้ชนิดหนึ่งเข้ามาปลูกในพื้นดินทางจังหวัดภาคใต้ของประเทศ ซึ่งต้นไม้ดังกล่าวเป็นต้นไม้ที่ผลิตผลเป็นยางคือยางพารา ซึ่งถือกันว่าเป็นต้นไม้ที่ให้ผลิตผลที่มีคุณค่าในการอุตสาหกรรม และเป็นทรัพยากรอันมีค่ายิ่งของประเทศรองมาจากข้าวในสมัยนั้นและต่อมาได้รับพระบรมราชโองการให้มีบรรดาศักดิ์เป็น พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี ในตำแหน่งจางวางเมืองระนองซึ่งเทียบเท่าเจ้าเมืองสมัยนั้น นายคอซู้เจียงผู้นี้เป็นจีนฮกเกี้ยน เกิดในบ้านแอซู่ (จิวหู) เขตแขวงเมืองเจียงซิวฮู มณฑลฝูเจี้ยน ประเทศจีน ได้เดินทางจากจีนเข้ามาแต่หาได้ตรงเข้ามาในกรุงเทพมหานครเหมือนคนจีนแซ่อื่น นายคอซู้เจียง ได้ศึกษาภูมิประเทศและประวัติศาสตร์ของสยามมาก่อนแล้ว และได้รู้ว่าทางจังหวัดภาคใต้ของประเทศนั้นอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติมีเหมืองแร่ มีป่าไม้ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นผลผลิตในทางพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรมอยู่เป็นอันมาก จึงเข้ามาทำธุรกิจการค้าตามแบบของคนจีนโดยทั่วไป แต่ด้วยความขยันพยายามและฉลาด จึงทำให้การค้าเจริญก้าวหน้าเป็นที่นับหน้าถือตาของคนในเมืองสมัยนั้น
จีนคอซู้เจียงได้สมรสกับคนสยามในจังหวัดพังงา มีบุตรด้วยกันหลายคน และได้รับราชการมีตำแหน่งสูงในระดับผู้ว่าราชการจังหวัดจนกระทั่งเป็นสมุหเทศาภิบาลบางคน ในจำนวนบุตรชายของนายคอซู้เจียง ทุก ๆ คนซึ่งมีจำนวน 6 คน ได้มีบรรดาศักดิ์เป็นหลวงและพระยาทุกคน และได้รับราชการในจังหวัดภาคใต้ในตำแหน่งที่ใหญ่ทุกคน และบุตรชายคนหนึ่งของนายคอซู้เจียงได้เป็นมหาดเล็กในรัชกาลที่ 5 เพราะความเป็นเถ้าแก่ใหญ่และเป็นพ่อค้าที่ไม่ค้าเฉพาะภายในประเทศไทยแต่เป็นพ่อค้าส่งออกคนแรกในเมืองพังงา จึงทำให้นายคอซู้เจียง หาทางขยับขยายในการที่จะหาสินค้าส่งออกไปขายต่างประเทศและขายตามที่ใกล้เคียงให้มากขึ้น และนี่เองเป็นเหตุให้นายคอซู้เจียง ได้มาเป็นคนจีนที่ยิ่งใหญ่ในเมืองระนองจนได้รับพระราชทานนามสกุลว่า ณ ระนอง
ปั้นปลายชีวิต
นายคอซู้เจียงหรือในราชทินนามบรรดาศักดิ์ที่ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนั้นเดิมที่ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นหลวงรัตนเศรษฐีในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรงความเป็นขุนนางในตำแหน่งอากร ในจังหวัดระนองในปี พ.ศ. 2387
![image](https://www.wiki3.th-th.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraTMudGgtdGgubmluYS5hei9pbWFnZS9hSFIwY0hNNkx5OTFjR3h2WVdRdWQybHJhVzFsWkdsaExtOXlaeTkzYVd0cGNHVmthV0V2WTI5dGJXOXVjeTkwYUhWdFlpODJMelkxTDFKaGJtOXVaekF3TWk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFVtRnViMjVuTURBeUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
คอซู้เจียงอยู่ในตำแหน่งจางวางกำกับเมืองระนองจนถึงอายุ 81 ปี และอยู่ในตำแหน่งจางวางได้ 5 ปี 9 เดือน 16 วัน จนกระทั่งวันพฤหัสบดีเดือน 7 ขึ้น 8 ค่ำ ปีมะเมีย จัตวาศก (พ.ศ. 2435) จึงถึงแก่อนิจกรรมด้วยป่วยเป็นวัณโรคกระดูกสันหลัง รวมอายุได้ 86 ปี
บรรดาศักดิ์
- หลวงรัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งนายภาษีอากร พ.ศ. 2387
- พระรัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง หัวเมืองจัตวา เมื่อปีขาล พ.ศ. 2397 ถือศักดินา 800
- พระยารัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง เมื่อปีจอ วันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2405 ถือศักดินา 2000
- พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) ตำแหน่งจางวางเมืองระนอง เมื่อปีฉลู พ.ศ. 2420 ถือศักดินา 3000
ต้นสกุล ณ ระนอง
ณ ระนอง (na Ranong) เป็นนามสกุลพระราชทานในรัชกาลที่ 6 ลำดับที่ 2,345 ตาม ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๓๑ พระราชทานให้แก่ อำมาตย์เอก ผู้ว่าราชการเมืองระนอง มณฑลภูเก็ต กระทรวงมหาดไทย กับภรรยาชื่อ ลิวอยู่ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2459 ณ พระตำหนักโปร่งฤทัย เมืองตรัง เพื่อสืบตระกูลพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) ขุนนางเชื้อสายจีนซึ่งเป็นพระยาระนองคนแรก และประกาศลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2459 โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธรในขณะนั้นรับสนองพระบรมราชโองการ ต่อมาพระยารัตนเศรษฐี (คอยู่หงี่) จึงได้ยื่นจดทะเบียนนามสกุล ณ ศาลากลางจังหวัดระนอง ๆ จึงได้ออกหนังสือสำคัญการขอจดทะเบียนนามสกุล ฉบับที่ 1,811 ลงวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2459 ไว้เป็นสำคัญ
ในคราวพระราชทานนามสกุลนั้นได้ออกเป็น บัตรนามสกุลพระราชทานสกุล ณ ระนอง ฝีมือเขียนโดยลายมือเจ้าพนักงานอาลักษณ์ และทรงลงพระปรมาภิไธย "วชิราวุธ ปร." ความว่า
ขอให้นามสกุลของอำมาตย์เอก พระยารัตนเศรษฐี (ขอยู่หงี่) ผู้ว่าราชการเมืองระนองตามที่ขอมานั้นว่า "ณ ระนอง" (เขียนเป็นอักษรโรมันว่า Na Ranong) อันเป็นมงคลนาม ขอให้สกุล ณ ระนอง มีความเจริญรุ่งเรือง มั่นคงอยู่ในกรุงสยามชั่วกัลปาวสาน ๚
— บัตรนามสกุลพระราชทาน สกุล ณ ระนอง, พระตำหนักโปร่งฤทัย เมืองตรัง (2459)
มรดก
นามสถานที่ที่เกี่ยวข้อง
- ถนน ณ ระนอง เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร พาดผ่านที่ดินของพระยาประดิพัทธ์ภูบาล (คอยู่เหล ณ ระนอง)
- แยก ณ ระนอง เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร
- สะพานคอซู้เจียง (สะพานยูง) อำเภอเมืองระนอง จังหวัดระนอง
- สุสานเจ้าเมืองระนอง แหล่งโบราณคดีเมืองระนอง
- โบราณสถานกำแพงจวนเจ้าเมืองระนอง (บ้านค่ายเจ้าเมืองระนอง) สร้างขึ้นในสมัยพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง) สร้างโดย เมื่อ พ.ศ. 2420 บนที่ดิน 33 ไร่ ประกอบด้วยกำแพง ซากอาคาร เรือนรับรองและจวนเจ้าเมือง บ่อน้ำร้อนและบ่อพักน้ำร้อน ได้รับการขึ้นทะเบียนโบราณสถานฉบับทั่วไปโดยกรมศิลปากรเมื่อ พ.ศ. 2539พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์ลักษณะจวนเจ้าเมืองระนองเมื่อคราวเสด็จประพาสรอบแหลมมลายู เมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2433 ปรากฏใน จดหมายเหตุพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสแหลมมลายู คราว ร.ศ. ๑๐๗ และ ๑๐๘ ความว่า
วันที่ ๒๕ เวลาเช้าไปที่บ้านใหม่พระยาระนองผ่านหน้าโรงราง คือ ตะรางทําเป็นตึกหลังคาสังกะสีแบบคุกที่ปีนัง ดูเรียบร้อยใหญ่โตดีมากแต่ยังไม่แล้วเสร็จ บ้านพระยาระนองเองก่อกําแพงรอบสูงสักสิบศอก กว้างใหญ่เห็นจะสักสามเส้นเศษสี่เส้น แต่ไม่หันหน้าออกถนนด้วยซินแสว่าหันหน้าเข้าข้างเขาจึงจะดี ที่บนหลังประตูทำเป็นเรือนหลังโต ๆ ขึ้นไปอยู่เป็นหอรบ กำแพงก็เว้นช่องปืนกรุแต่อิฐบาง ๆ ไว้ด้วยกลัวเจ๊กที่เคยลุกลามขึ้นครั้งก่อนเมื่อมีเหตุการณ์ก็จะได้กระทุ้งออกเป็นช่องปืน ที่กลางบ้านทำตึกหลังหนึ่งใหญ่โตมาก แต่ตัวไม่ได้ขึ้นอยู่เป็นแต่ที่รับแขกและคนไปมาให้อาศัย ตัวเองอยู่ที่เรือนจากเตี้ย ๆ เบียดชิดกันแน่นไปทั้งครัวญาติพี่น้องรวมอยู่แห่งเดียวกันทั้งนั้น มีโรงไว้สินค้าปลูกริมกำแพงยืดยาว ในบ้านนั้นก็ทำไร่ปลูกมัน ปีหนึ่งได้ถึงพันเหรียญ เป็นอย่างคนหากินแท้
— พระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว., เสด็จประพาสรอบแหลมมลายู เล่ม 1 (2507)
อ้างอิง
- เชิงอรรถ
- สารานุกรมประวัติศาสตร์ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (แก้ไขเพิ่มเติม) เล่มที่ 2. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2549. หน้า 109.
- สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมและประสานงานเยาวชนแห่งชาติ. ศรีแผ่นดิน. กรุงเทพฯ : สำนักนายกรัฐมนตรี, 2545. 272 หน้า. หน้า 179.
- อรุณ เวชสุวรรณ. มวยไชยาและบางเรื่องเกี่ยวกับภาคใต้. กรุงเทพฯ : อรุณวิทยา, 2550. 262 หน้า. หน้า 227.
- ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. คนดีที่ข้าพเจ้ารู้จัก. กรุงเทพฯ : ชมรมดำรงวิทยา, 2526. 276 หน้า. หน้า 205.
- บรมโอรสาธิราช, สมเด็จพระ (พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว). จดหมายเหตุประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ ร.ศ. ๑๒๘. พระนคร : มิตรไทย, 2506. 65 หน้า. หน้า 42.
- ประทุม ชุ่มเพ็งพันธุ์. "ฮวงซุ้ย ต้นสกุล ณ ระนอง", ประวัติศาสตร์อารยธรรม ภาคใต้: แหล่งประวัติศาสตร์และโบราณคดี ที่สําคัญในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : ชมรมเด็ก, 2545. 353 หน้า. หน้า 70-71.
- สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดระนอง. (2560, 26 มีนาคม). "มรดกทางวัฒนธรรม : เจ้าเมืองระนอง". 2022-10-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน อ้างใน ธนกร สุวุฒิกุล. คนจีน ๒๐๐ ปี ภายใต้พระบรมโพธิสมภาร. กรุงเทพฯ : เส้นทางเศรษฐกิจ, 2527. หน้า 74-84. สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2565.
- สถาบันทักษิณคดีศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตสงขลา. สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. 2529 เล่ม 4. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้า, 2529. 4,305 หน้า.
- คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2530). วารสารเศรษฐศาสตร์การเมือง, 6: 98.
- คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดภูเก็ต. กรุงเทพฯ : คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, 2544. หน้า 348.
- "ตราตั้งจีน (คอซู้เจียง) เป็นหลวงรัตนเศรษฐี มา ณ วันอังคาร เดือน ๓ ขึ้น ๕ ค่ำ จุลศักราช ๑๒๐๖ ปีมะโรงนักษัตรฉศก (พ.ศ. ๒๓๘๗)" ใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 223-228.
- "ยกเมืองระนองเป็นหัวเมืองจัตวา" ใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 230.
- ประชุมพงศาวดาร ฉบับหอสมุดแห่งชาติ เล่มที่ ๑๒. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2506. หน้า 392.
- สารตราพระคชสีห์นำเมืองตั้งพระยารัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองระนอง ณ วันจันทร์แรม ๑๐ ค่ำเดือน ๘ ปีจอจัตวาศก.
- "ตำนานเมืองระนอง", ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 239.
- "สารตราพระคชสีห์นำเมืองตั้งพระยารัตนเศรษฐี (คอซู้เจียง) เป็นพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี" ใน ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). หน้า 280.
- เทพ สุนทรศารทูล. นามสกุลพระราชทาน ๖,๔๓๒ สกุล. กรุงเทพฯ : ดวงแก้ว, 2542. 922 หน้า. หน้า 328.
- ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๓๑. (๒๔๕๘, ๒๒ สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ ๓๒ หน้าที่ ๑,๐๖๗.
- เอนก นาวิกมูล และธงชัย ลิขิตพรสวรรค์. สมุดภาพเมืองระนอง: ประมวลภาพเก่า งานศิลป์ และข้าวของต่างๆ ของจังหวัดระนองโดยความร่วมแรงร่วมใจของชาวระนอง. ระนอง : พิมพ์ดี, 2561. 240 หน้า.
- สำนักผังเมือง กรุงเทพมหานคร. สมุดภาพแห่งกรุงเทพมหานคร 222 ปี. กรุงเทพฯ : สำนักผังเมือง กรุงเทพมหานคร, 2547. 335 หน้า. หน้า 310.
- ทองต่อ กล้วยไม้ ณ อยุธยา. ปกิณกะแดนสยาม. กรุงเทพฯ : บรรพกิจ, 2549. 270 หน้า. หน้า 265.
- สุพาสน์ ศิริพันธุ์ และกรองจิต หะนนท์, สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดระนอง. (2560, 25 มีนาคม). ถนนประวัติศาสตร์ของจังหวัดระนอง 2022-10-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. สืบค้นเมื่อ 22 ตุลาคม 2565.
- คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2555). ดำรงวิชาการ: วารสารรวมบทความวิชาการคณะโบราณคดี, 11(2): 38-43.
- สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ, กรมศิลปากร. นามานุกรมพิพิธภัณฑสถานในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2549. 400 หน้า. หน้า 382.
- สถาบันทักษิณคดีศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตสงขลา. สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. 2529 เล่ม 8. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้า, 2529. 4,305 หน้า.
- ประกาศกรมศิลปากร เรื่อง ประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานและกำหนดเขตที่ดินโบราณ. (๒๕๓๙, ๑๘ ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ ๑๑๓ ตอนพิเศษ ๕๐ ง. หน้า ๑๐.
- ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๓๐ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๕๐ (ต่อ)-๕๓). กรุงเทพฯ : คุรุสภาลาดพร้าว, 2511. 336 หน้า. หน้า 14-15.
- ศิลปวัฒนธรรม, 26(4-6): 144.
- ราชบัณฑิตยสภา. เสด็จประพาสรอบแหลมมลายู เล่ม 1 พระราชนิพนธ์พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. พระนคร : โรงพิมพ์คุรุสภา, 2507.
- บรรณานุกรม
- "ตำนานเมืองระนอง", ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๙ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๘ (ต่อ)-๕๐). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2511. 320 หน้า.
แหล่งข้อมูลอื่น
- ต้นกำเนิดตระกูล ณ ระนอง โดยมีเดียไทย 2016-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- นามสกุลพระราชทานเรียงลำดับตามอักษร 2011-01-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- พระบรมราโชบายขนานนามสกุล 2008-12-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
wikipedia, แบบไทย, วิกิพีเดีย, วิกิ หนังสือ, หนังสือ, ห้องสมุด, บทความ, อ่าน, ดาวน์โหลด, ฟรี, ดาวน์โหลดฟรี, mp3, วิดีโอ, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, รูปภาพ, เพลง, เพลง, หนัง, หนังสือ, เกม, เกม, มือถือ, โทรศัพท์, Android, iOS, Apple, โทรศัพท์โมบิล, Samsung, iPhone, Xiomi, Xiaomi, Redmi, Honor, Oppo, Nokia, Sonya, MI, PC, พีซี, web, เว็บ, คอมพิวเตอร์
phrayadarngsucritmhisrphkdi hrux khxsueciyng n ranxng ph s 2340 ph s 2425 minamedimwa sueciyng aeskhx xksrcin 許泗漳 Kho Su Chiang epnecaemuxngranxngchawcinhkekiynkhnaerk epntnskul n ranxng aelaepnkhncinintrakul n ranxng thiepnphubukebikxutsahkrrmaerdibuktrakulaerkinpraethsithyincludeonphaphwadphrayadarngsucritmhisrphkdi thaycakcwnecaemuxngranxng ekidincludeonsabsuyincludeonesiychiwitincludeonsusanincludeontaaehnngecaemuxngranxngphudarngtaaehnngkxnerimtaaehnngphusubtaaehnnghlwngsriolhphumiphithks khxsimecng n ranxng phrayadarngsucritmhisrphkdi khxsimkxng n ranxng hlwngsrismbti khxsimcw n ranxng phrayaxsdngkhtthisrksa khxsimkhim n ranxng phrayacruyrachophkhakr khxsimetk n ranxng phrayarsdanupradisthmhisrphkdi khxsimbi n ranxng khusmrsnangehriyy n ranxng sithth kim ehliyn butr11 khnkhrxbkhrwn ranxngprawtiphrayadarngsucritmhisrphkdi khxsueciyng n ranxng epnkhncintnskul n ranxng khnaerkthiekhamainpraethsnnchuxedimchux sueciyng aeskhx aelaideriykknwa khxsueciyng khxsueciyngepnchawcinhkekiynxphyphekhamainpraethsithyemuxplayrchkalthi 3 khnamixayuid 25 pi odyepnkrrmkrthiekaahmak pinng txmacungepnphxkhathiemuxngtakwpaaelaemuxngphngnga rbsinkhacakeruxkapnkhakhayrahwangemuxngchaythaeltawntkaethwekaahmak phngnga ranxng aelatra kraburi idsmrskbkhnithyechuxsaycinchawphngnga chuxnangkimaelamibutrthnghmd 11 khn epnhying 5 khn aelaepnchay 6 khn dngni 1 hlwngsriolhaphumiphithks khxsimecng n ranxng 許心正 butrchaykhnaerkidrbphrarachthannamsyyabtrinrchkalthi 4 taaehnngphuchwyrachkaremuxngranxng 2 phrayartnesrsthi khxsimkxng n ranxng 許心廣 idrbphrarachthansyyabtrinrchkalthi 4 epnhlwngsriolhaphumiphithksaelwcungeluxnepnphrayartnesrsthi rbrachkarphuwarachkaremuxngranxngaethnbida 3 hlwngsrismbti khxsimcw n ranxng 許心泉 idrbphrarachthanbrrdaskdiinrchkalthi 5 epnphuchwyrachkaremuxngranxng 4 phrasriolh phumiphithks khxsimkhim n ranxng 許心欽 idrbphrarachthansyyabtrinrchkalthi 5 epnhlwngaelweluxnepnphra rbrachkartaaehnngphuchwyrachkaremuxngranxng 5 phrayacruyrachophkhakr khxsimetk n ranxng 許心德 idrbphrarachthansyyabtrinrchkalthi 5 epnphraaelweluxnepnphraya rbrachkartaaehnngcangwangkakbrachkaremuxnghlngswn 6 phrayarsdanupradisthmhisrphkdi khxsimbi n ranxng 許心美 idepnmhadelkinrchkalthi 5 idrbphrarachthansyyabtrepnthihlwngbrirksolhwisy taaehnngphuchwyrachkaremuxngranxngaelweluxnepnthiphraxsdngkhtthisrksa phuwarachkaremuxngctwakhuxkraburitxmaideluxnepnphrayarsdanupradisthmhisrphkdi phuwarachkaremuxngtrng aelweluxnkhunepnsmuhethsaphibalmnthlphuektkarthanganinrchsmykhxngphrabathsmedcphracxmeklaecaxyuhw rchkalthi 4 phrayarsdanupradisthmhisrphkdi khxsimbi n ranxng thisubechuxsaykntxmayngidnaexatnimchnidhnungekhamaplukinphundinthangcnghwdphakhitkhxngpraeths sungtnimdngklawepntnimthiphlitphlepnyangkhuxyangphara sungthuxknwaepntnimthiihphlitphlthimikhunkhainkarxutsahkrrm aelaepnthrphyakrxnmikhayingkhxngpraethsrxngmacakkhawinsmynnaelatxmaidrbphrabrmrachoxngkarihmibrrdaskdiepn phrayadarngsucritmhisrphkdi intaaehnngcangwangemuxngranxngsungethiybethaecaemuxngsmynn naykhxsueciyngphuniepncinhkekiyn ekidinbanaexsu ciwhu ekhtaekhwngemuxngeciyngsiwhu mnthlfueciyn praethscin idedinthangcakcinekhamaaethaidtrngekhamainkrungethphmhankhrehmuxnkhncinaesxun naykhxsueciyng idsuksaphumipraethsaelaprawtisastrkhxngsyammakxnaelw aelaidruwathangcnghwdphakhitkhxngpraethsnnxudmsmburnipdwythrphyakrthrrmchatimiehmuxngaer mipaim sunglwnaelwaetepnphlphlitinthangphanichykrrmaelaxutsahkrrmxyuepnxnmak cungekhamathathurkickarkhatamaebbkhxngkhncinodythwip aetdwykhwamkhynphyayamaelachlad cungthaihkarkhaecriykawhnaepnthinbhnathuxtakhxngkhninemuxngsmynn cinkhxsueciyngidsmrskbkhnsyamincnghwdphngnga mibutrdwyknhlaykhn aelaidrbrachkarmitaaehnngsunginradbphuwarachkarcnghwdcnkrathngepnsmuhethsaphibalbangkhn incanwnbutrchaykhxngnaykhxsueciyng thuk khnsungmicanwn 6 khn idmibrrdaskdiepnhlwngaelaphrayathukkhn aelaidrbrachkarincnghwdphakhitintaaehnngthiihythukkhn aelabutrchaykhnhnungkhxngnaykhxsueciyngidepnmhadelkinrchkalthi 5 ephraakhwamepnethaaekihyaelaepnphxkhathiimkhaechphaaphayinpraethsithyaetepnphxkhasngxxkkhnaerkinemuxngphngnga cungthaihnaykhxsueciyng hathangkhybkhyayinkarthicahasinkhasngxxkipkhaytangpraethsaelakhaytamthiiklekhiyngihmakkhun aelaniexngepnehtuihnaykhxsueciyng idmaepnkhncinthiyingihyinemuxngranxngcnidrbphrarachthannamskulwa n ranxngpnplaychiwitnaykhxsueciynghruxinrachthinnambrrdaskdithiidrbphrabrmrachoxngkaroprdekla aetngtngnnedimthiidrbphrabrmrachoxngkaroprdekla aetngtngihepnhlwngrtnesrsthiinrchkalphrabathsmedcphranngeklaecaxyuhw darngkhwamepnkhunnangintaaehnngxakr incnghwdranxnginpi ph s 2387 susanphrayadarngsucritmhisrphkdi khxsueciyngxyuintaaehnngcangwangkakbemuxngranxngcnthungxayu 81 pi aelaxyuintaaehnngcangwangid 5 pi 9 eduxn 16 wn cnkrathngwnphvhsbdieduxn 7 khun 8 kha pimaemiy ctwask ph s 2435 cungthungaekxnickrrmdwypwyepnwnorkhkraduksnhlng rwmxayuid 86 pibrrdaskdihlwngrtnesrsthi khxsueciyng taaehnngnayphasixakr ph s 2387 phrartnesrsthi khxsueciyng taaehnngphusaercrachkaremuxngranxng hwemuxngctwa emuxpikhal ph s 2397 thuxskdina 800phrayartnesrsthi khxsueciyng taaehnngphusaercrachkaremuxngranxng emuxpicx wnthi 21 krkdakhm ph s 2405 thuxskdina 2000phrayadarngsucritmhisrphkdi khxsueciyng taaehnngcangwangemuxngranxng emuxpichlu ph s 2420 thuxskdina 3000tnskul n ranxngn ranxng na Ranong epnnamskulphrarachthaninrchkalthi 6 ladbthi 2 345 tam prakasphrarachthannamskul khrngthi 31 phrarachthanihaek xamatyexk phuwarachkaremuxngranxng mnthlphuekt krathrwngmhadithy kbphrryachux liwxyu emuxwnthi 1 krkdakhm ph s 2459 n phratahnkoprngvthy emuxngtrng ephuxsubtrakulphrayadarngsucritmhisrphkdi khxsueciyng khunnangechuxsaycinsungepnphrayaranxngkhnaerk aelaprakaslngrachkiccanuebksaemuxwnthi 22 singhakhm ph s 2459 odymiphraecabrmwngsethx krmphranersrwrvththi esnabdikrathrwngmurthathrinkhnannrbsnxngphrabrmrachoxngkar txmaphrayartnesrsthi khxyuhngi cungidyuncdthaebiynnamskul n salaklangcnghwdranxng cungidxxkhnngsuxsakhykarkhxcdthaebiynnamskul chbbthi 1 811 lngwnthi 31 singhakhm ph s 2459 iwepnsakhy inkhrawphrarachthannamskulnnidxxkepn btrnamskulphrarachthanskul n ranxng fimuxekhiynodylaymuxecaphnknganxalksn aelathrnglngphraprmaphiithy wchirawuth pr khwamwa khxihnamskulkhxngxamatyexk phrayartnesrsthi khxyuhngi phuwarachkaremuxngranxngtamthikhxmannwa n ranxng ekhiynepnxksrormnwa Na Ranong xnepnmngkhlnam khxihskul n ranxng mikhwamecriyrungeruxng mnkhngxyuinkrungsyamchwklpawsan btrnamskulphrarachthan skul n ranxng phratahnkoprngvthy emuxngtrng 2459 mrdknamsthanthithiekiywkhxng thnn n ranxng ekhtkhlxngety krungethphmhankhr phadphanthidinkhxngphrayapradiphththphubal khxyuehl n ranxng aeyk n ranxng ekhtkhlxngety krungethphmhankhr saphankhxsueciyng saphanyung xaephxemuxngranxng cnghwdranxng susanecaemuxngranxng aehlngobrankhdiemuxngranxng obransthankaaephngcwnecaemuxngranxng bankhayecaemuxngranxng srangkhuninsmyphrayadarngsucritmhisrphkdi khxsueciyng srangody emux ph s 2420 bnthidin 33 ir prakxbdwykaaephng sakxakhar eruxnrbrxngaelacwnecaemuxng bxnarxnaelabxphknarxn idrbkarkhunthaebiynobransthanchbbthwipodykrmsilpakremux ph s 2539phrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhw thrngphrarachniphnthlksnacwnecaemuxngranxngemuxkhrawesdcpraphasrxbaehlmmlayu emuxwnthi 25 emsayn ph s 2433 praktin cdhmayehtuphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhwesdcpraphasaehlmmlayu khraw r s 107 aela 108 khwamwawnthi 25 ewlaechaipthibanihmphrayaranxngphanhnaorngrang khux tarangthaepntukhlngkhasngkasiaebbkhukthipinng dueriybrxyihyotdimakaetyngimaelwesrc banphrayaranxngexngkxkaaephngrxbsungsksibsxk kwangihyehncasksamesnesssiesn aetimhnhnaxxkthnndwysinaeswahnhnaekhakhangekhacungcadi thibnhlngpratuthaepneruxnhlngot khunipxyuepnhxrb kaaephngkewnchxngpunkruaetxithbang iwdwyklweckthiekhyluklamkhunkhrngkxnemuxmiehtukarnkcaidkrathungxxkepnchxngpun thiklangbanthatukhlnghnungihyotmak aettwimidkhunxyuepnaetthirbaekhkaelakhnipmaihxasy twexngxyuthieruxncaketiy ebiydchidknaennipthngkhrwyatiphinxngrwmxyuaehngediywknthngnn miorngiwsinkhaplukrimkaaephngyudyaw inbannnkthairplukmn pihnungidthungphnehriyy epnxyangkhnhakinaeth phrarachniphnthkhxngphrabathsmedcphraculcxmeklaecaxyuhw esdcpraphasrxbaehlmmlayu elm 1 2507 xangxingechingxrrthsaranukrmprawtisastrithy chbbrachbnthitysthan aekikhephimetim elmthi 2 krungethph rachbnthitysthan 2549 hna 109 sankngankhnakrrmkarsngesrimaelaprasannganeyawchnaehngchati sriaephndin krungethph sanknaykrthmntri 2545 272 hna hna 179 xrun ewchsuwrrn mwyichyaaelabangeruxngekiywkbphakhit krungethph xrunwithya 2550 262 hna hna 227 ISBN 978 974 7492 30 9 darngrachanuphaph smedc krmphraya khndithikhaphecaruck krungethph chmrmdarngwithya 2526 276 hna hna 205 brmoxrsathirach smedcphra phrabathsmedcphramngkudeklaecaxyuhw cdhmayehtupraphashwemuxngpksit r s 128 phrankhr mitrithy 2506 65 hna hna 42 prathum chumephngphnthu hwngsuy tnskul n ranxng prawtisastrxarythrrm phakhit aehlngprawtisastraelaobrankhdi thisakhyinpraethsithy krungethph chmrmedk 2545 353 hna hna 70 71 ISBN 978 974 2982 14 0 sanknganwthnthrrmcnghwdranxng 2560 26 minakhm mrdkthangwthnthrrm ecaemuxngranxng 2022 10 22 thi ewyaebkaemchchin xangin thnkr suwuthikul khncin 200 pi phayitphrabrmophthismphar krungethph esnthangesrsthkic 2527 hna 74 84 subkhnemux 20 tulakhm 2565 sthabnthksinkhdisuksa mhawithyalysrinkhrinthrwiorth withyaekhtsngkhla saranukrmwthnthrrmphakhit ph s 2529 elm 4 krungethph mulnithiotoyta 2529 4 305 hna khnaesrsthsastr culalngkrnmhawithyaly 2530 warsaresrsthsastrkaremuxng 6 98 khnakrrmkarfaypramwlexksaraelacdhmayehtu wthnthrrm phthnakarthangprawtisastr exklksnaelaphumipyya cnghwdphuekt krungethph khnakrrmkarxanwykarcdnganechlimphraekiyrtiphrabathsmedcphraecaxyuhw 2544 hna 348 ISBN 978 974 4192 74 5 tratngcin khxsueciyng epnhlwngrtnesrsthi ma n wnxngkhar eduxn 3 khun 5 kha culskrach 1206 pimaorngnkstrchsk ph s 2387 in prachumphngsawdar elm 29 prachumphngsawdar phakhthi 48 tx 50 hna 223 228 ykemuxngranxngepnhwemuxngctwa in prachumphngsawdar elm 29 prachumphngsawdar phakhthi 48 tx 50 hna 230 prachumphngsawdar chbbhxsmudaehngchati elmthi 12 krungethph krmsilpakr 2506 hna 392 sartraphrakhchsihnaemuxngtngphrayartnesrsthi khxsueciyng epnphusaercrachkaremuxngranxng n wncnthraerm 10 khaeduxn 8 picxctwask tananemuxngranxng prachumphngsawdar elm 29 prachumphngsawdar phakhthi 48 tx 50 hna 239 sartraphrakhchsihnaemuxngtngphrayartnesrsthi khxsueciyng epnphrayadarngsucritmhisrphkdi in prachumphngsawdar elm 29 prachumphngsawdar phakhthi 48 tx 50 hna 280 ethph sunthrsarthul namskulphrarachthan 6 432 skul krungethph dwngaekw 2542 922 hna hna 328 ISBN 974 833 860 6 prakasphrarachthannamskul khrngthi 31 2458 22 singhakhm rachkiccanuebksa elmthi 32 hnathi 1 067 exnk nawikmul aelathngchy likhitphrswrrkh smudphaphemuxngranxng pramwlphapheka ngansilp aelakhawkhxngtang khxngcnghwdranxngodykhwamrwmaerngrwmickhxngchawranxng ranxng phimphdi 2561 240 hna sankphngemuxng krungethphmhankhr smudphaphaehngkrungethphmhankhr 222 pi krungethph sankphngemuxng krungethphmhankhr 2547 335 hna hna 310 thxngtx klwyim n xyuthya pkinkaaednsyam krungethph brrphkic 2549 270 hna hna 265 ISBN 978 974 2218 06 5 suphasn siriphnthu aelakrxngcit hannth sanknganwthnthrrmcnghwdranxng 2560 25 minakhm thnnprawtisastrkhxngcnghwdranxng 2022 10 22 thi ewyaebkaemchchin subkhnemux 22 tulakhm 2565 khnaobrankhdi mhawithyalysilpakr 2555 darngwichakar warsarrwmbthkhwamwichakarkhnaobrankhdi 11 2 38 43 sankphiphithphnthsthanaehngchati krmsilpakr namanukrmphiphithphnthsthaninpraethsithy krungethph krmsilpakr 2549 400 hna hna 382 ISBN 978 974 4250 49 0 sthabnthksinkhdisuksa mhawithyalysrinkhrinthrwiorth withyaekhtsngkhla saranukrmwthnthrrmphakhit ph s 2529 elm 8 krungethph mulnithiotoyta 2529 4 305 hna prakaskrmsilpakr eruxng prakaskhunthaebiynobransthanaelakahndekhtthidinobran 2539 18 thnwakhm rachkiccanuebksa elmthi 113 txnphiess 50 ng hna 10 prachumphngsawdar elm 30 prachumphngsawdar phakhthi 50 tx 53 krungethph khurusphaladphraw 2511 336 hna hna 14 15 silpwthnthrrm 26 4 6 144 rachbnthityspha esdcpraphasrxbaehlmmlayu elm 1 phrarachniphnthphraculcxmeklaecaxyuhw phrankhr orngphimphkhuruspha 2507 brrnanukrm tananemuxngranxng prachumphngsawdar elm 29 prachumphngsawdar phakhthi 48 tx 50 krungethph orngphimphkhurusphaladphraw 2511 320 hna aehlngkhxmulxun tnkaenidtrakul n ranxng odymiediyithy 2016 03 04 thi ewyaebkaemchchin namskulphrarachthaneriyngladbtamxksr 2011 01 05 thi ewyaebkaemchchin phrabrmraochbaykhnannamskul 2008 12 24 thi ewyaebkaemchchin bthkhwamchiwprawtiniyngepnokhrng khunsamarthchwywikiphiediyidodykarephimetimkhxmuldkhk